LUBLINGO ESKUALDEKO ALTXORRAK

Lublingo Eskualdeaz esaten dute benetako bidegurutze bat dela, zalantzarik gabe ekialdeko eta mendebaldeko kulturen arteko topaleku bat dela eta katolikoa, ortodoxoa, judua bezalako tradizioak biltzen dituela, eta baita greziarrek, armeniarrek eta tartariarrek urrunagotik ekarritako beste batzuk ere. Oraingoan Poloniaren alde ezezagunenean barrena ibilbidea egitera goaz. Zatoz?

Bidaiari gehienak Krakow bisitatzera doazen bitartean, mundu mailan ospetsuak diren gatz-meategiak Wieliczkakoak eta Auschwitz-Birkenauko antzinako kontzentrazio-esparru nazia, guk aurretiko ibilbide bat egin genuen Lublingo eskualdean, non itzalean eta ohiko tour turistikoetatik kanpo geratzen diren herri txiki-txikiak eta hiri xarmagarriak esploratu genituen.

Gure ibilbidearen mapa

Kazimier Dolny

Kazimier Dolny Vistularen ertzeko eta muino batera igotako herri pintoresko bat da. Guri ideia bikaina iruditu zitzaigun bere oinetan geratzen den kanpinean gaua egitea eta horrela autokarabanazaleen zeregin guztiak egitea (pottya, ur grisak, beltzak…). Jada goizean ibilaldi labur bat ematen dugu bere Rynek ederrera iritsi arte. Kazimier Dolnyko Plaza estilo manierista, barroko… eraikin nabarmenen multzo batek albo-babesten du. Turista gehienek erdian dagoen eta gaur egun ere bere lana egiten duen egurrezko putzu batekin argazkia atera nahi dute. Plazan barrena ibiltzen gara eta argazki batzuk ateratzen ditugu Kazimierreko ogiekin topo egin arte, Koguty deitutakoak. Noski, tentazioan erortzen gara eta batzuk erosten ditugu plazaren izkina batean agertzen diren egurrezko etxeetako postuetan. Kogutyek, guri etxean gosaltzeko hartzen ditugun esne-ogiak oroitarazi zizkiguten, baina oilar-forma izatearen berezitasunarekin. Zergatik oilar-formarekin? Kazimierrek bere alegia propioa du eta historiak kontatzen duenaren arabera, oilar batek deabruaren herrira iristeaz ohartarazi zuen eta ordutik oilar-formako ogiak egiten dira. Esaten dute onenak Piekarnia Sarzynskik labean egiten dituela.

Muinoan gora igoz Kazimierreko gaztelua bisitatzen dugu, eta hartatik Vistulara begiratzen duten aurri gutxi batzuk geratzen dira. 1340 inguruan eraiki zen tartariarren erasoetatik defendatzeko. Nahiz eta ez ziren tartariarrak izan, baizik eta suediarrak, ondare hau suntsitu zutenak. Gazteluko sarrerak Zaintza Dorrera igotzea biltzen du, Poloniako zaharrenetako bat. Pena handiz kontatu behar dugu ez ginela igo, izan ere ekaitz-giroa zabaldu zen eta zerua estalita zegoen, beraz aurri honetan ibiltzeaz soilik gozatu genuen. Jaistean herriko hilerria bisitatu genuen non hiri honetako seme zen militar judu bati buruzko oroitzapen-panel batzuk topatu genituen, eta hark okupazio alemanaren aurka borrokatu zuen.

Kanpineko jabeek gomendatu ziguten leku batean bazkaldu genuen, Fresh izeneko leku bat, Tyszkiewicza 18 kalean. Poloniar erako self-service moduko bat da non jan nahi duzun guztia aukeratzen duzun eta ondoren platera pisatzen dizuten. Uste dut hau ikusten dugun lehen aldia dela. Janaria 3,49 PLNtan ordaintzen zen 100 g bakoitzeko, 1 € baino gutxiago janari-100 g bakoitzeko, …ikusi sinesteko.

Kazimiert Grezegorz Pielak kanpina Dolnyren oinetan kokatua (750 m), kanpinzaleak hartzen dituen lorategitutako gune txiki bat da. Autokarabanentzako zerbitzu guztiak eta dutxa onak dituzte. Jabeak oso atseginak iruditu zitzaizkigun. (55 zly= 13 €/gaua)

Beste aukera bat kanpinetik oso gertu dagoen parkingean aparkatuta geratzea da. (20 zlt/24h)

Zamosc

Perla Errenazentista bezala ezaguna da, izan ere bere XVI. mendeko hiri-diseinua ia erabat osorik kontserbatu da eta bere Hiri Zaharra UNESCOren Gizateriaren Ondare diren hirien zerrendan sartuta dago. Ikusgarriena bere plaza handian, Rynek Wielkin, ibiltzea eta XVII. mendeko bere udaletxe handiaren aurrean liluratuta geratzea da, non deigarriena eskailera-maila handia den. Bere ondoan etxe armeniarren multzo ederra, merkatari armeniarrenak izan zirenak eta ez zaizkigunak ihes egiten fatxadak kolore deigarriz pintatuta izateagatik.

Ez dago plaza handiko terrazetako batean esertzea eta kafe bat pastelarekin hartzea bezalakorik. Guk poloniarrak bezala askaltzea aukeratu genuen Morandowka kawarnian eta fede ematen dugu Poloniarako bidaia honetan probatu ditugun moka-kaferik onena eta sagar-tarta tradizionalik onena- szarlotka– zerbitzatzen dutela.

Hiri Zaharretik metro gutxira dagoen parke batean aparkatu genuen eta gaua pasatu genuen.

Parkinga Zamoscen: N50º 43′ 16.7″ E23º 15′ 5.0″

Roztocze Parke Nazionala

Roztocze Parke Nazionala Lublingo eskualdeko ederrenetako bat da. Zwierzyniec herrian dago eta Poloniako parke nazional askok bezala noble edo errege baten udako egoitza eta ehiza-barruti gisa hasi zen. Kasu honetan Jan Zamoyskirena, eta hura izan zen XVI. mendean han jauregi bat eta barruti pribatu batean integratutako bizitegi-konplexu bat eraikitzeko agindu zuena. Gaur egun eraikuntzetatik Uraren Gaineko Kapera besterik ez da geratzen, parkerako bidean miresten dugun eraikin eder bat. Eraikinak Staw Koscielny urmaeleko uhartetxo baten gainean eraikita egotearen berezitasuna du eta nahiko kargatuta dagoen kapera barroko bat hartzen du.

Roztoce Parke Nazionalak oso flora eta fauna askotarikoa du eta bertakoak haraino hurbiltzen dira mendi-ibiliak egiteko edo bizikletan ibilaldiak egiteko. Zer egin nahi dugun ideiarik ez dugunez, lehenik parkeko informazio-bulegora joaten gara, non, bidenabar, oso gaizki artatu gintuzten. Mapa saldu ziguten, poloniera soilik zekiten, eta horrek ez gaitu batere molestatzen, baina bai molestatu gintuen beste inolako modutan gurekin komunikatzen saiatu ez izana eta beste pertsona batzuk artatzera pasatzea… Atera ginen gure maparekin bada bizimodua bilatzera…

Zer egin genuen?

Parkean gure txangoa egin aurretik informazio-bulegoaren inguruan dagoen bidezidor hezitzailea bisitatu genuen. Umeekin bidaiatzen baduzue balioko du parkean bizi diren animaliei buruz ikas dezaten, nolakoak diren eraikitzen dituzten habiak, zein den beren elikadura, zein hegazti-motak biztanleratzen duten basoa… Baita hondakin-elementuei eta haien birziklapenerako sailkapenari buruzko joko batzuk ere zeuden. Merezi izan zuen bere denbora eskaintzea tarte on bat pasatu genuelako familian.

Ondoren, basoa zeharkatzen duen eta Echo urtegiraino iristen den txango sinple bat egitea aukeratu genuen, horretarako kolore urdinez seinaleztatutako bidezidorra hartuz. Baso itxi batetik doan bide lau eta zabal bat da, hainbeste non momentu batzuetan basoak irentsi gintuela sentsazioa eman zigun. Iritsi ginenean ikusi genuen urtegia sorosleekin eta guzti zaindutako hondartza bat zela, nora bertakoak uretara jauzi bat ematera joaten ziren, hori bai, gu baino askoz azkarrago, izan ere bizikletentzako bidezidorretik oinez zetozen. Urtegiaren ertzean bazkaldu eta bainu bat hartu ondoren metro batzuk gehiago jarraitu genuen dorretxo bateraino eta hartatik larre handi bat eta Roztocze parke nazionala bere zabaltasun osoan behatu ahal izan genituen. Jada itzultzean, poni poloniarren hazitegi bat ikusi ahal izan genuen, eta hura gainera parkearen sinboloa da. Tarpan gisa ezagutzen zen zaldi basati baten ondorengoa da, eta hura XIX. mendean desagertu zen eta parkean berriro sartu zuten 1982an.

Itzultzeko kolore beltzeko bidezidorra hartu genuen, bide laburrago bat, nahiz eta edertasunik falta ez zuen. Txirrindulariek erabiltzen dute, beraz lasaiagoa ere ez da.

Furgoneta parkeko bulegoaren parkingean aparkatu genuen eta hark gainera komunak ditu hura itxi arte.

Parkinga Roztocze Parke Nazionala: 50º 36′ 20.3″ E22º 58′ 8.3

Sandomierz

Sandomierz beste hiri poloniar eder bat da eta gure bidaia handian geldialdi beharrezkoa izatea gertatu zen. Zergatik? Hiriaren garrantzia ezagutzeko momentu batez begirada bere iraganera itzuli behar izan genuen eta bere historia berrikusi. Jada XIV. mendearen amaieran, Vistularen ertzean kokatuta egoteak merkataritza-jardueran garrantzia hartzea eragin zuen eta Poloniako ibai-portu garrantzitsuenetako bat bihurtzea. Hemendik eztia, gatza, garia eta egurra bezalako produktuak pasatzen ziren Gdanskeko portu handirako bidean. Baina momentu bat iritsi zen zeinetan hiriak, bere harresiek eta ibaiak mugatuta, ez zuen espazio nahikorik iristen zen guztia biltegiratzeko. Arrazoi horregatik etxeen azpiko harkaitzak hondeatu zituzten lurpeko biltegien benetako sare bat sortzeko. Hau esanda, ulertuko duzue zergatik aurkezten zaigun interesgarria baino gehiago den hiri gisa.

Onena furgoneta beheko aldean aparkatzea da, ibaiaren ondoan, eta gero gazteluraino hurbiltzen gaituen eta bista politak uzten dizkigun aldapa batetik igotzea. Merezi du Errege Gazteluaren (XIV. m.) armen patioari begirada bat ematea, zeren eta bere barruan dagoen Eskualdeko Museoa bisitatzen ez badugu ere, Vistularantz begiratoki atsegin bat du, sarbide librekoa. Katedrala (XIV. m.) izan zen gure hurrengo geldialdia eta jakin-minez geunden gidek hartaz kritika oso onak eskaintzen zituztelako… Bere itxura gotikoa gordetzen du kanpotik, eta barrutik harritzen du zein koloretsua eta alaia den. Batez ere kobaltozko koloreko gangak gustatu zitzaizkigun. Kontrapuntu gisa nahiko pintura makabroak daude barruko hormetan. Azkenean Sandomierzko Rynek ederrera iristen gara, plaza nagusia, non Udaletxea topatzen dugun, XVI. mendeko eraikin bat eta plaza osoko eraikuntzarik zaharrena; han ikusten dugu baita erlojuaren dorrea eta hura nagusiki kolore zurikoa izateagatik nabarmentzen da. Multzoak berak xarma handia du eta gainera inguruko etxe ederrak gehitzen badizkiogu…

Animatu ginen polonierazko tour bat egitera hiriaren azpian hondeatutako tunelak bisitatzeko eta antzinako biltegiak lehen eskutik ezagutzeko. Tourrak, osorik polonieraz, ordu bat iraun zuen eta nahiz eta ez genuen ezer ulertu ikusten genuena estimatu ahal izan genuen . Merkatariek alde zaharraren azpian hondeatutako galeria eta tunelen multzo bat da, elkarren artean konektatutako upeltegiak eta haiek biltegi gisa eta gerra-garaietan aterpe gisa erabili ziren. Opatów atean amaitu genuen, XIV. mendekoa. Hiri Zaharrerako sarrerako atea da eta zutik geratzen den bakarra.

Izugarri gustatu zitzaigun Trydziestka 30 jatetxean afaltzea, Rynekaren betean eta hurrengo egunean bazkaltzeko zapiekanki batzuk hartzea (tosta luze moduko bat) zapiekarnian ….

Aparkatzeko, goiz joaten bada, lekua topatu daiteke Opatów Atearen aurreko aparkaleku txikian, nahiz eta gaua egiteko guk nahiago izan genuen Vistularen ondoan dauden aparkalekuetara jaistea:

Parkinga Vistularen ondoan: N50º 40′ 28.7″ E21º 44′ 44.4″

Krzyztopórreko Gaztelu ezohikoa (Ujazd)

Berrogeita hamar urte baino gehiagoz, Frantzian Versaillesko jauregia altxatu zen momentura arte, Krzyztopór Europa osoko egoitza handiena izan zen. Pena bat da gaur egun aurri batzuk besterik ez geratzea…,nahiz eta oso aurri bereziak eta xarma handikoak.

Aurrietan dagoen gaztelu enigmatiko hau Ujazd herri txikiaren kanpoaldean dago eta Krzyztopór Ossolinski noblearen aginduz eraiki zen. Aberastasun eta botere erakustaldia egiteko eraiki zela ematen du, izan ere irakurri dugunaren arabera luxu imajinaezinak eta zentzugabeak zituen, hala nola ispiluak ukuiluetan, marmolezko askak zaldientzat eta akuario handi bat. Gainera, “gaztelua egutegi handi baten aurriak dira”… Matematikak gustatzen zaizkizue? Lau talaiak lau urtaroak irudikatzen dituzte, barrualdeetan urteak hilabete adina areto daude, eta aste adina gela, bere 365 leihoak ahaztu gabe… Antzina honi boterea deitzen zitzaion…

Oso merkea den sarrera bat ordaindu ondoren, (5 zlt) solairuz igo eta jaitsi ahal izan genuen aurri fotogeniko hauen artean ibiltzeko, bere geletan galtzeko eta urteko egun bakoitzeko leiho batera begiratzeko gogoa bagenuen. Hemen dena irudimenari irekita geratzen da.

Gazteluaren ondoan aparkaleku doako bat dago non furgoneta utzi genuen:

Koordenatuak: N 50º 42′ 50.4 E21º 18′ 43.7″

Lublingo eskualdea interesgarrienetako bat izan da, eta gainera kasualitatez deskubritu genuen, besterik gabe bidaiari ia guztiek jarraitzen dituzten ibilbideetatik aterata. Horrela topatu genituen xarma duten hiriak, iraganeko historiak kontatzen dizkiguten tunelak, aurrietan dagoen gaztelu misteriotsu bat eta Roztocze parke Nazional zoragarria… Baina denborak korritzen du eta egunak desintegratzen dira Poloniarako gure bidaia handian, beraz berriz igotzen gara gure furgonetara, Nautilusera, gure hurrengo helmugara eraman gaitzan: Malopolska, “Polonia txikia”. Jarraitzen gaituzu?