EGURRAREN ARKITEKTURAREN IBILBIDEA

Egurraren arkitekturaren ibilbideak egurra erabiliz eraikuntzan eta eraikinen dekorazioan kultura askotariko eta aberats bat miresten garamatza, Poloniako hegoalde honetan mendeetan zehar bizi izan ziren herrien amalgamatik oinordetzan hartua. Lore-motiboz pintatutako eta dekoratutako etxeak, egurrezko elizak, egurrezko teilak dituzten mendiko txabolak…. Jakin-mina baduzue eta guri bezala ibilbide tipikoetatik ateratzea gustatzen bazaizue, jarraitu hari hau izugarri gustatuko zaizuelako. Malopolska, “Polonia Txikia”, eskualdean barrena ibilbidea egiten dugu.

Gure ibilbidearen mapa

 

ZALIPIE, ETXE PINTATUEN HERRIA

Zalipie, Tarnowtik 35 km ingurura, ia mende batetik hona herri-pinturaren zentro gisa aurkezten den herri txiki bat da. Dena hasi zen bere biztanleak etxeak barrutik eta kanpotik lore-motibo alai eta koloretsuez dekoratzen hasi zirenean. Felicja Culirowa izan zen pintore ospetsuena, eta hartaz gaur egun museo bat gordetzen da, nahiz eta guk ez genuen bisitatu.

Benetan Zalipie “aire zabaleko museo” eder bat iruditu zitzaigun non ibilbide bat egin genuen furgonetan ikusten joateko eta gehien gustatu zitzaizkigun etxeen aurrean argazkiak ateratzeko gelditzeko.

Ez da galdu behar “Malerek”, atseden-gune moduko bat, lorategiarekin, jolas-gunearekin eta bazkaltzeko banku estali batzuekin. Han bertan dago herriko eskola, baita loretxoz pintatuta… Baita suhiltzaile-etxea ere dekoratuta zegoen!

Zalipien barrena gure ibilbide laburrean gainera Danota ezagutu ahal izan genuen, bere etxera gonbidatu gintuen artista lokal bat eta oihalen gaineko bere pinturak, baserriko objektuak, zeramika-piezak erakutsi zizkigun…Artista oso bat eta hura saritua eta aitortua izan da bere lanengatik. Bikaina izan zen bere abegikortasunaz tarte batez gozatzea.

Zalipie oso bisita bitxia izatea gertatu zen, modu honetan arte-adierazpenari emandako herri txiki hau ezagutzeak harritu gintuen.

 

Parkinga Zalipien (elizaren ondoan):

N50º 13′ 45.1″ E20º 51′ 41.8″

 

SANOKEKO ARKITEKTURA TRADIZIONALAREN MUSEOA

 

Skansen hau, aire zabaleko museo etnografikoa , Poloniako handienetako bat da.bertan eraikin historikoen eta boykoen eta lemkoen kulturari dagozkien erreprodukzioak miretsi daitezke, gaur egungo Poloniaren hegoaldeko antzinako biztanleak.

 

Etxe batzuk barrutik bisitatu genituen, non ikusten dugun antzina bezala dekoratuta daudela. Besteek, erakusketak edo beren lanak saltzen dituzten artisauen tailerrak hartzen dituzte. Gustatu zitzaigun, bereziki baserria eta bere plaza handia (Rynek). Aurrean aparkaleku doako bat du, eta itsatsita kanping bat, nahiz eta guk Diabla Gora kanpinean instalatu ginen, lekutik 10 km ingurura, zerbitzu guztiak dituelako (jada arropa garbitzea eta lehortzea egokitzen zitzaigun…) oso prezio onean eta jabe oso atsegin bat.

 

Diabla Gora Kanpina:

N49º 36′ 41″ E22º 17′ 1.60″

 

EGURREZKO ELIZEN IBILBIDE SINESTEZINA

Karpatoak egurrezko eliza formako tenplu txikiz josita daude, baina kontuz batzuk greko-katolikoak (ortodoxoak) direlako, Cerkiew deitutakoak, dorre bulbodunak dituzten eraikinak; eta besteak katoliko-erromatarrak dira, Kosciól deitutakoak, bi isurkiko teilatuekin eta dorretxo batekin. Eraikin hauetako asko Egurraren Arkitekturaren Ibilbidea deitutakoan daude, Malapolskan baita ibilbide bat existitzen da ibilgailuan egiteko kolore marroiko kartelen bidez adierazia. Guk animatu ginen eta jakin-minak eramanda gure ibilbide propioa egin genuen, non gainera bidean harrapatzen gintuzten Gizateriaren Ondare diren eliza guztiak sartzen saiatu garen. Ah! Eta jakin ezazue ez garela ez katolikoak ez protestanteak, baina bidaia honetan elizak ikustera ez gaitu Kristok ere irabazten 🙂

 

1.-Blizneko Kosciól

 

2.-Haczówko Kosciól

 

3.-San Mikel Goiaingeruaren eliza Binarowan (kosciól)

Ibilbide honetako eliza handiena, zaharrena eta baliotsuena da. 1500. urte inguruan eraiki zen. Arreta gehien deitu zigutena presbiterioa dekoratzen duten Kristoren Pasioaren 21 eszenak izan ziren.

4.-Felipe eta Santiago santuen eliza Sekowan (Kosciól)

Sekowako eliza bezala ere ezaguna da. 1520koa da, suntsitua eta arpilatua izan zen Bigarren Mundu Gerran zehar eta zati handi batean berreraikita dago. Gure ustez politena kanpotik behatzea eta teilatu handiaren forma puntazorrotzari erreparatzea da.

Parking zabala komunekin eta bazkaltzeko bankuekin.

Koordenatuak: N49º 37′ 53.7″ E 21º 11′ 12.1″

Gaua egiteko beste aukera bat hurbileko AC area da

 

5.-Jainkoaren Amaren eliza Owczaryn (Cerkiew)

Nahiz eta hau modernoenetako bat izan, XVII. mendekoa da, ez da galdu behar bere barrualdea, erabat landare-polikromiez estalia. Ia ez zen kaltetua izan Bigarren Mundu Gerran, eta horregatik interesgarria da bai bere barrualdea bai bere kanpoaldea.

Parkingaren koordenatuak: N49º 35′ 19.5″ E21º 11′ 27.4″

 

6.-Balkanetako Santa Paraskevaren eliza Kwiatonen (Cerkiew)

XVII. mendekoa den eliza bat da eta ikusgarria da bai kanpotik bai barrutik. Egia da 18:00ak pasata iritsi ginela eta itxita zegoela, baina hura zaintzen eta erakusten duen gizonak gu ikustean ireki zigun miretsi ahal izan genezan. Zorte oso bat. Sartzea eta tarte batez ahoa zabalik geratzea izan zen hasiera batean bururatu zitzaigun guztia. Erdiko lanpara, sabaien polikromiak…Zoragarria da.

Parkingaren koordenatuak: N49º 30′ 5.9″ E21º 1.0′ 23.9″

 

7.-San Mikel Goiaingeruaren eliza Brunaryn (Cerkiew)

Modernoenetakoa da, XVIII. mendekoa da eta hasieratik bereizten da egur iluna, ia beltza, kolore zuriko dorre bulbodunekin konbinatzeagatik. Barrualdea erabat estalita dago XIX. mendearen amaierako landare-polikromiez.

Parkingaren koordenatuak: N49º 32′ 3.4″ E21º 1′ 57.0″

 

8.-Santiago Txikiaren eliza Powróznikn (Cerkiew)

Zaharrenetako bat da, XVII. mendearen hasierakoa. Pena bat izan zen barrutik ezin ikustea, mezatan zeuden eta ez genuen molestatu nahi. Izugarri gustatu zitzaigun ingurua, eta sarrerako atearen bi aldeetan Maria eta Jose irudikatzen zituzten egurrezko irudiak. Xehetasun oso originala.

Parkingaren koordenatuak: N49º 22′ 11.2″ E20º 57′ 0.8″

Nork eraiki zituen zoragarri hauek? Lemkoek, Karpatoen antzinako biztanleek (gaur egun ia ez daude ordezkatuta gune honetan). Bigarren Mundu Gerraren ondoren herri hau Polonia handiaren barruan urtu nahi izan zuten, baina Lemkoak errotutako ohiturak zituen herri bat ziren eta asimilazioari aurre egiten zioten. Azkenik, 1947. urtean Vistularen Ekintza izeneko operazio militar baten bidez 200 mila lemko inguru beren etxeetatik atera eta Poloniako beste gune batzuetan sakabanatu zituzten, horrela mapa Poloniarrean beren desegitea lortuz. Hemen geratu ziren beren elizak jaberik gabeko altxor gisa.

Noiz ikus daitezke? Udan 18:00ak arte irekitzen dute eta guztiak doakoak dira. Elizen ondoan bizi diren pertsonek erakutsi eta zaindu ohi dituzte.

Norbaitek pentsatuko du elizen tripakada batekin amaitzen dugula, baina egia da bakoitzak bere berezitasuna zuela eta beti bere ateetara iristen ginen harritu gintzakeen zerbait topatzea esperoz.

 

DUNAJECEN GARGANTAK EGURREZKO BALTSEN GAINEAN

Poloniaren eta Eslovakiaren arteko mugan dago Pienino Mendien Parke Nazionala, Pieniny polonieraz. Paisaia menditar zoragarri bat da eta Dunajec ibaiak zeharkatuta ikusten da, eta hark zati batean garganta polit bat osatzen du eta 300 m-ra iristen da. Gune honek txango oso erakargarriak eskaintzeaz gain ibaiaren bidez ere bisitatua izan ohi da, oro har eskualdeko jantziz jantzitako baltsariek gobernatutako baltsetan.

Bai badakit izenburuak “egurrezko baltsen gainean” dioela eta hori da ibai honetan egin ohi den jaitsiera tipikoa, baina gure iristearen aurreko egunetako ekaitzek eta euri gogorrek ibaiak ura hainbeste indarrez eramatea eragin zuten non aproposena familian rafting-jaitsiera bat izan zen. Zortea izan genuen, momentuan kontratatu genuen eta egunean bertan egin ahal izan genuen Dunajec Raftingand kayaking Rivent-Sportsekin:

 

Oso esperientzia polita izan zen, oroitzapenerako geratzen zaizkizun horietakoa eta bestela ikusi gure irudiak!

 

NIEDZICAKO ETA CZORSZTYNEKO GAZTELU IKUSGARRIAK

Erdi Aroko bi gaztelu dira eta Pieniny mendien oinetan agertzen dira, Czorsztynskie lakura begira ispilu batera egingo luketen bezala. Haietaz esaten dute Poloniako hegoaldeko txoko xarmagarrienetako bat osatzen dutela.

Czorsztyneko gaztelua begirada bat eskas eskaintzen diogun aurri bat den bitartean, Niedzicakoak, beste ertzetik harro eta erakargarri begiratzen duenak, gure begi-keinu guztiak eramaten ditu. Argazki ezagunena ateratzen den lekua eskailera-sorta bat igoz dago, aurrez ordainduta, Dunajec ibaiaren presaren goiko aldera iritsi arte. Gu ilunabarrean iritsi ginen, beraz jada ez genuen sarrera ordaindu, baina argazkiak kontraargian atera ziren 🙁 Dena dela herrian aurrera oinez gazteluaren beste perspektiba batzuk hartu daitezke.

Parkinga begiratokirako (ordainpekoa/ilunabarrean doakoa):

N49º 25′ 1.1″ E20º 19′ 16.0″

 

ZAKOPANE ETA TATRA MENDIAK

 

Zakopane, Tatra mendien oinetan kuzkurtuta, Poloniako mendi-estazio ezagunenetako bat da. Neguan eskiaz gozatzeko eta udan mendi-ibiliez, izan ere handik ibilbide asko egin daitezke. Bere inguruko bailarak oso pintoreskoak dira basoz beteak, politenetako eta ezagunenetako bat Dolina Strazyska da. Guk ordea igotzeko eta gailurrak gertutik ikusteko gogoa genuen eta horretarako bi aukera daude:

Gubalóka mendira (1298 m) igotzen den eta Zakopaneko erdigunearekin komunikatzen duen funikularra hartzea. Beste aukera, gurea, teleferiko bat hartzea (bi jarraian) Kasprowy Wierch mendiaren gailurrera igotzeko, 1985 m inguruko altueran. Teleferikoaren sarreraraino iristeko aparkalekuak distantzia batera daude eta hura oinez zeharkatu behar da, beraz egunerako parkinga ordaindu behar da eta sarrerak hartu. Guk ez genuen aldez aurretik erabaki mendi horretara igotzea, horregatik ez genuen egin, baina gomendatzen dugu sarrerak interneten hartzea eta ahal bada asteburuan ez igotzea han jendetza bat biltzen delako.

 

Jada gailurrean ongi adierazitako hainbat txango daude, politenetako bat lakuetara iristen dena da. Goian jatetxe-zerbitzua dago, komunak eta abar, nahiz eta guri izugarri gustatu zitzaigun furgonetazale-ogitarteko batzuk jatea gure ibilaldian zehar, eta egun hau ekaitzean amaitu zen.

Aire zabaleko jarduerez gain Zakopane oso ezaguna da bere egurrezko mendiko etxeen edertasunagatik, XIX. mendearen amaieran eta XX.aren hasieran eraikiak. Asko gaur egun bidaiariak hartzen dituzten hotelak dira. Dena hasi zen Stanislaw Witkiewicz arkitektoak etxe zoragarri bat eraiki zuenean, Villa Koliba, gune honetan. Berehala pintoreak, idazleak, poetak…Batu ziren estilo propio bat bihurtuz. Gaur egun Villa Kolinak Zakopane Estiloaren Museoa hartzen du.

 

Guk gomendatzen dizuegu ibiltzea, etxeak miresteaz ibilaldi polit batean, merkatuan gelditzea eta Syrek z Grilla bat erostea, grillean berotutako eta Zurawinaz, andere-mahatsen marmeladaz, lagundutako guneko gazta-xerra batzuk. Merkatuan instalatuta dauden hamarnaka postuetan ikusi ahal izango dituzue. Azkenik, ez ahaztu hilerria bisitatzea, Zakopaneko hilerri zaharrak Poloniako egurrezko hilobien multzo ikusgarrienetako bat gordetzen duelako.

Amaierako puntu aproposa egurraren arkitekturaren ibilbide berezi honentzat. Ez al zaizue iruditzen?. Baina ibilbidean jarraitzen dugu Malopolska eskualde ederra utzi gabe, Poloniako hegoaldean, Krakovia deskubritzera goazelako…, gatzaren eta zaurien artean. Zatoz?