BURGOS: ERDIA ERREALITATEA, ERDIA KONDAIRA

Bidaiatzea, literatura eta kondaira handiak gustatzen bazaizkizue, Burgos ezagutzeko gure modua izugarri gustatuko zaizue. Zatozte gurekin hiri historiko hau ezagutzera, erdia errealitatea, erdia kondaira… Eta zuek, zeinekin geratzen zarete?

Burgos Turismo erakundeak hiru bisita gidaturen bidez hiria ezagutzeko aukera eskaini zigunean, ezin izan genion ezetz esan. Izan ere… Zer modu hoberik hiri bat ezagutzeko, bertako txoko guztiak hain ondo ezagutzen dituen norbaiten istorioen bidez baino?

Lehen bisita gidatuak hiriko alde zaharrean zeharreko ibilbidea egitera eramango gaitu.

Ibilaldia San Fernando Erregearen plazan hasten da, katedralaren aurrean bertan. Izan ere, Santa Maria katedrala hiriko eraikinik garrantzitsuena eta enblematikoena da. Burgosko antzinako herrigunea, Burgo izenekoa, gazteluaren inguruan sortu bazen ere, katedrala eraikitzearekin batera, etxeak lautadara lekualdatu ziren eta eraikin garrantzitsu honen inguruan eraikitzen hasi ziren. XIII. mendeko merkatariak ere katedralaren inguruan kokatu ziren. Horrela, Santa Maria hiriko gune nagusi bihurtu zen Erdi Arotik bertatik. Horregatik, Anarekin egindako bisita gidatua ere katedrala inguratzen duten kaleetan barrena egiten dugu. Pauso bakoitzean gertakari historikoak, errege handiak eta pasadizo bitxiak aurkitzen ditugu, eta horiei esker izugarri gozatzen dugu hiriaz.

Egun hartara arte ez genekien Burgosek, antzinako Burgo hark, hain izaera abegikorra izan zuenik. Baina gure gidaren hitzak gogoan geratu zitzaizkigun: “Hogeita hamalau ospitale izatera iritsi zen”. Erdi Aroan, ospitale haiek erromesentzako aterpetxe gisa funtzionatzen zuten. Ez genuen inoiz Done Jakue bideko maskor bat alderantziz jarrita ikusi ere egin, eta azalpena nahiko logikoa bada ere, gure blogean ez duzue ez irakurriko, ez ikusiko. Zer gertatu zen Coronería atearekin? Hiriko funtzionamenduan eginkizun garrantzitsua izan ondoren, itxi egin zuten… Zergatik jakin nahi duzue? Arlanzón ibaia eta bertako ura ere bereziak dira… Burgos ibaiaren ertzean sortu zen, eta ura funtsezko elementua izan da eta izaten jarraitzen du hiriaren garapenerako. Kontatzen digutena sinestea ere kosta egiten zaigu! Baina nortzuk ziren Gaztelako kondestableak, katedralaren kanpoko hormak hain dotore apaintzeko adinako boterea zutenak? Ama Birjina, nolako handitasuna! Eta sorpresa, xehetasun, azalpen eta misterioen artean, ibilbidearen amaierara iristen gara, Santa Maria arkuaren ate ederraren aurrean. Pertsonaia garrantzitsuz beteta dago, eta guztien artean ezin dugu ahaztu Cid, Rodrigo Díaz de Vivar.

Burgosi buruz hitz egitea Cidi buruz hitz egitea da, benetako pertsonaia bat, haren inguruan kondaira handi bat sortu baitzen. Zaldun handia izan zen. Haren aurka borrokatzen zutenek Cidi, “jauna”, deitzen zioten, eta garai hartako kristauek, berriz, “Campeador”, zelai irekian egindako gudu guztiak irabazten zituela esaten baitzuten. Baina ez dizuegu dena kontatuko…

“Burgosko hirian barrena

sartu zen Cid Ruy Díaz.

Hirurogei gudu-zutoihal zeramatzan

Campeadorrek atzetik.

Denak irteten ziren hura ikustera,

haurrak, emakumeak eta gizonak,

Burgosko leihoetara

jende ugari hurbildu zen.

Zenbat begi negarrez,

hain handia baitzen samina!

Eta guztien ezpainetatik

hitz berberak ateratzen ziren:

‘Basailu ona izango litzateke,

jaun ona izango balu.’”

Mío Ciden kanta (Erbestealdia)

Bigarren bisita gidatuak katedrala, haren historia eta elementurik garrantzitsuenetako batzuk xehetasun guztiekin ezagutzera eramango gaitu.

Nahikoa da kanpotik begiratzea eta haren bi orratz handi ikustea obra gotiko bikain baten aurrean gaudela ohartzeko. Bisitaren lehen minutuak fatxadari eskaintzen dizkiogu, eta bertan arkitekturari buruzko era guztietako bitxikeriak azaltzen dizkigute.

Barrura sartuta, katedralak gordetzen duen XVI. mendeko harribitxietako bat aurkitzen dugu: Diego de Siloéren Urrezko Eskailera. Herri honetako semea zen arkitekto eta eskultoreak egin zuen. 39 mailarekin eraiki zuten, Coronería atetik zegoen desnibela gainditzeko. Errenazimentuko obra hau hain da ederra, eta hainbesteko miresmena piztu zuen, non, diotenez, Parisko Operako eskailera egiteko eredu izan baitzen. Baina hau ikusi egin behar da!

Eraikin honetan gora begiratzea ezinbestekoa da. Ez genuen katedraleko zinborio ederra ikusi gabe geratu nahi. Berrogeita hamar metroko altuera duen egitura hau lau zutabe handik osatzen dute, izarrez apaindutako linterna oktogonal zoragarri bati eusten diotenak. Eta onena da leku hau hain dela berezia, non haren azpian bertan atseden hartzen baitute Cidek eta haren emazte Jimena andreak, marmolezko lauza soil baten azpian. Burgosko zeru izartsuaren azpian dauden bi maitemindu balira bezala…

Kapera eta familia ospetsu guztien artean, Purifikazioaren kapera edo Kondestableen kapera ikustera hurbildu behar dugu. Apaindura aberats eta oparoz beteta dago, beste garai bateko luxuaren erakusgarri… Kapera hau eraikitzeko Burgosko auzo oso bat eraitsi behar izan zuten. Bai, halakoak ziren kondestableak! Haiei buruz gehiago jakin nahi duzue? Gure gidak, Montsek, xehetasun guztiak azaldu zizkigun.

Baina ezinezkoa da Santa Maria katedralak gordetzen dituen altxor guztiak kontatzea…

“Zuri eskerrak ematen dizkizut, Jainkoa,

zerua eta lurra gidatzen dituzun horri;

zurekin zorretan geratzen bainaiz,

mila meza kantarazteko.

Gaur Gaztela uzten dut,

erregearen haserreak kanporatzen nau:

Nork daki itzuliko ote naizen

bizirik naizen artean!

Zure botereak lagun nazala

Gaztelatik alde egitean,

eta lagundu eta babes nazala

gauez zein egunez.

Horrela egiten baduzu, Ama Birjina Santua,

eta zorteak laguntzen badit,

zure aldarera bidaliko ditut

gauza ugari eta oso baliotsuak,

zurekin zorretan geratzen bainaiz,

mila meza kantarazteko.”

Mío Ciden kanta (Erbestealdia)

Gaua iristean, itzalek giro misteriotsuan murgiltzen gaituzte, eta zortziak aldera, Papamoscasek ahoa ireki eta ixten duenean, hirugarren ibilbidea hasten dugu, kondairetako Burgos ezagutzeko.

Santa Maria plazara ematen duen katedralaren fatxadak eskaintzen dizkigu kondaira-gau honetako lehen misterioak. Gargolen, landare-itxurako gizakien eta Erdi Aroko alkimiaren munduari egindako aipamenen artean mugitzen da jakin-mina. Garai hartan, errealitatea eta fantasia sarritan nahasten ziren. Eta katedralean alkimiako laborategi bat egon zela esango bagenizue?

Itzalen artean aurrera eginez, Santa Gadea eliza erromanikora iristen gara. Tradizioaren arabera, bertan zin egin behar izan zion Alfontso VI.ak Cidi ez zuela bere anaia hil. Horregatik erbesteratu zuten Cid Gaztelatik. Egia esan, ez dago argi gertakari hori benetakoa izan zen ala kondaira hutsa den… Eta zuek, zeinekin geratzen zarete?

Juduen auzoa zeharkatu eta Cubos pasealekutik hiriko harresietara iristen gara. Bertan, minutu batzuez atseden hartzen dugu Doña Lambraren dorrearen azpian. Gure gidak, Sagrariok, Larako zazpi infanteen kondaira kontatzen digu farolen argi ahularen pean. Nolako bizimodu gorabeheratsua zuten Erdi Aroko andereño batzuek! Beldurrez, mendekuz eta noizbehinkako suizidioz betetako benetako telenobelak dira.

Gorantz egiten dugu San Martin atea edo arkua zeharkatzeko. Erregeen sarrera eta erromesen irteera izan zen. Berehala iristen gara Ciden orubera, eta berriro ere Gaztelako heroia bihurtzen da gure istorioen protagonista. San Esteban elizara iristen gara, tenplu gotiko eder batera, hiriko elizarik zaharrenera. Bertan, hotzikara eragiten digute Gaztelako Enrike II.a erregeari, “Anaia-hiltzailea” deituari, eta Sancho Salvatierra kondeari buruzko istorioek.

Amaitzeko, harrizko eskailera luze batetik behera jaitsi eta berriro katedralera iristen gara. Bertan, gure gidak amaiera bikaina ematen dio kondairaz betetako gau honi, errege gazte baten eta andereño baten arteko maitasun-istorio eder bat kontatuz.

“Burgosko Santa Águedan, kapareek zin egiten duten lekuan,
Alfontsori zina eskatzen diote anaiaren heriotzagatik;
Cid onak eskatzen dio, Gaztelako Cid zintzo hark,
burdinazko sarraila baten eta egurrezko balezta baten gainean,
Ebanjelioak eta gurutze bat eskuetan dituela.
Hitzak hain dira gogorrak, errege ona izutu egiten baitute;
—Herritar xeheek hil zaitzatela, Alfontso, ez kapareek,
Oviedoko Asturiaskoek, ez Gaztelakoek;
akuiluekin hil zaitzatela, ez lantzekin ez dardoekin;
adar-kirteneko labanekin, ez urrez apaindutako sastakaiekin;
abarkak jantzita etor daitezela, ez lokarridun oinetakoekin;
euritarako kapak eraman ditzatela, ez oihal fin apainduak;
espartzuzko alkandorak, ez lihozkoak edo brodatuak;
asto emeen gainean etor daitezela zaldizkoak, ez mandoetan ez zaldietan;
sokazko bridak izan ditzatela, ez larruzko landuak.
Soroetan hil zaitzatela, ez hiribilduetan ez herrietan,
eta bihotza atera diezazutela ezker aldetik;
galdetzen dizudanari buruz egia esaten ez baduzu,
zure anaiaren heriotzan parte hartu edo hura onartu zenuen ala ez.”

Santa Gadearen zinaren erromantzea

Nola egin ditzakezue hiru ibilbide zoragarri hauek?

Hiru bisitak San Fernando Erregearen plazatik abiatzen dira, katedralaren aurrean bertan.

Ibilbide bakoitzak, Burgosko alde zaharrak, Santa Maria katedralak eta kondairetako Burgosek, 90 minutu inguru irauten du. Baina Burgos Turismoko gidek istorioak kontatzeko duten grazia eta ilusioari esker, denborak hegan egiten du.

Kontatu dizueguna gustatu bazaizue eta Burgos gida profesionalen eskutik ezagutzeko gogoa baduzue, egitera animatzen zaituztegu. Hiria ezagutzeko modu eroso eta hezigarria da. Haien webgunean ibilbideen xehetasunak eta erreserba egiteko modua aurkituko dituzue.

Eta badakizue… Ibilbideren bat egiten baduzue, animatu eta kontatu blogean zer moduz joan zaizuen.