OÑATI: BISITA KULTURALAK ETA NATURA
Oñati, bere kultura eta bere natura, Zegamako paisaia bukolikoekin batera konbinazio ezin hobea dira kanperrean edo autokarabanan ihesaldi bat egiteko Aizkorriren oinetan…Dena hasi zen Euskadi Turismok The Basque Route sustatutako prospektu turistikoa gure eskuetara erori zenean eta, hura zabaltzean, egiaztatu genuen Euskadi gurpilen gainean zeharkatzeko proposamen turistiko zabala dela, guretzat aproposa, ez zaizue iruditzen?. Horregatik, denbora falta izan zitzaigun benetako roadtrip bat antolatzeko, bertan Oñatiko altxorrez eta Zegamako paisaiez gozatzeko. Azaroko zubian zehar arkitektura-bitxi handiak, altxor naturalak, paisaia ederrak eta gastronomia onena ezagutzera eman zigun bidaia bat. Animatzen zara?
ZER IKUSI OÑATIN FURGONETAN EDO AUTOKARABANAN?
🐸 SANCTI SPIRITUS, LEHEN EUSKAL UNIBERTSITATEA.
Oñatik historia luze eta konplikatua du. Bere inguruko gainerako herrietatik desberdin, Gebaratarren jaurerria izan zen Erdi Aroan eta leinu beraren konderria, 1845ean Gipuzkoako probintziari atxiki zen arte. Familia ahaltsuen, konde eta jaunen iragan honen oinordetza da herriak duen arkitektura-ondare zoragarria, eta bere eraikin enblematiko eta baliotsuenetako bat Sancti Spiritus unibertsitatea izanik.
Sancti Spiritus Euskal Herriko Pizkundearen lan adierazgarriena da eta benetako sinbolo bat, izan ere lehena eta bakarra izan zen Deustukoa eraiki arte.
8 urtean eraiki zen (1540-1548) eta bere sustatzaileak, Rodrigo Mercado de Zuazola apezpikuak, XV. mendearen amaieran Oñatin jaioak, bilatzen zuen helburua zen oñatiarrek beren lurretik atera gabe ikasi ahal izatea.
Unibertsitatea 1901ean itxi zen arte 4 karrera egin zitezkeen:
➡️Filosofia
➡️Teologia
➡️Medikuntza
➡️Zuzenbide Kanonikoa.
👁 ZEIN ALTXOR EZKUTATZEN DITU?
📝 Bere estilo errenazentistako klaustroa, bi solairukoa eta banan-banako domina batzuez apaindua.
📝 Oteiza eskultorearen “Lurra eta Bilargi” eskultura.
📝 Haritz-egurrez eraikitako sabai-artesonatu mudejarra. Bitxikeria bat euskal lurretan eta bere sortzailearen kapritxoa, R. Mercado de Zuazu.
📝 Bere kaperako erretaula platereskoa, (XVI. m.)
👁 BITXIKERIAK
📝Bere gargolak liluragarriak dira. Tenplua babesteko eta bekatariak ohartarazteko funtzio sinbolikoa betetzeaz gain, hustubide-funtzioa betetzen duen elementu arkitektonikoa dira. Beraz… Ea zaparrada bat erortzen den zuen bisitan zehar!😉 Ikuskizun oso bat da haiek lanean ikustea.
📝 Oñatiko unibertsitatean medikuntza ikasten zen, horregatik Sevillako portutik unibertsitatera iristen zen kakaoa botikak egiteko erabiltzen zen.
🐸 SAN MIGEL ELIZA
San Migel parrokiarako bisita ezinbesteko bisita bat da, ez bakarrik bere edertasun arkitektonikoagatik, baizik eta herri honen historia eta han iraganean bizi izan ziren familia ahaltsuak hobeto ulertzen lagunduko digulako. Gainera, eliza hau hasieratik amaierara bitxia da: Gebara familiaren kripta, zulatu ezin izan zena… Aldare goratu bat eta ibai baten gainean eraikitako klaustro bat dira Oinaturen, Oñatiko Turismo bulegoaren, eskutik egindako bisita gidatu batean ezagutu genituen sorpresetako batzuk. Ez dizugu gehiago kontatzen, askoz hobeto kontatuko dizuetelako herri honetako turismo-gidek.
📞Sancti Spiritus unibertsitatearen bisita gidatua egiteko, baita Oñatiren arkitektura-aberastasuna eta historia lehen eskutik ezagutzeko ere, gomendatzen dizuegu➡️ Oñatiko turismo-bulegoarekin erreserbatzea
🐸 TXOKOLATEIXIA: TXOKOLATEAREN INTERPRETAZIO ZENTROA
Unibertsitatea, Sancti Spiritus, beti oso lotuta egon zen txokolatearekin, izan ere XVIII. mendera arte monasterioak eta botikak izan ziren txokolatearen erabilera zabaldu zutenak. Garai hartan, mediku gehienak Oñatiko Sancti Spiritus unibertsitatean graduatuak ziren eta medikuak eta farmazialariak elkarrekin lan egiten zuten. Horregatik gure urratsek jarraian Txokolatearen Museo eta Interpretazio Zentrora garamatzate: Txokolateixia.
Txokolateixia Orbearen antzinako fabrikaren instalazio beretan dago ( Barria kalea, 29) eta hemen da non Antonen eskutik, kakaoaren adituarena eta Oñatiren historiaren ezagutzaile onarena, bisita gidatu bat egin genuen txokolatearen historia eta gure lurraldean fabrikazioak izan zuen garrantzia ezagutzeko. Gainera, bisitan zehar ikasi genuen nola ekoizten den txokolate-mota bakoitza (beltza, esnearekin eta esnezkoa), kakao-usain liluragarri batek museoa biltzen zuen bitartean.
Joan aurretik ez ahaztu benetako txokolatezko tableta goxo batzuk erostea Txokolateixiako gourmet denda txikian. Benetako tentazioa dira! Ez alferrik da Euskadi Gastronomika kalitate-zigiluaren azpian topatzen dugun establezimendu bat.
🔊 ODA TXOKOLATEARI
👁 BITXIKERIAK
📝 Bazenekiten … Edonor ez zela txokolatero-maisu izatera iristen?. Hain ofizio noblearen ikasleek dote on bat izan behar zuten, irakurtzen eta idazten jakin eta 3 urtez ofizioa ikasteko prest egon bizitza soziala alde batera utziz.
📝 Kakaoarekin pastillak fabrikatzen ziren, eta haietan sendagaia nahastuta zihoan eta horrek ahalbidetzen zuen, dosifikatu ahal izateaz gain, gustura atseginagoa izatea.
📝 XX. mendearen hasieran Oñatin txokolategintzako hamar tailer zeuden: Loyola, Onena, Garaicoechea eta Orbea, besteak beste.
📞 Guri bezala gozozaleak eta historiaren maitaleak bazarete, museo zoragarri honetarako bisita gidatu bat erreserbatzea gomendatzen dizuegu, telefonoan: 605763595
Gomendatzen dizugu geldialdi bat egitea Izarraitz barran Orly pintxo bat jateko: legatza Orly pastan arrautzatua, hortik datorkio izena.
🐸 IBILALDI EGOKITUA ARANTZAZU ETA GOMIZTEGI ARTEAN
Arantzazuko santutegiaren eta Gomiztegi baserriaren arteko ibilaldi egokitua Aizkorriko Natur Parkean integratuta dago eta Arantzazuko santutegia Gomiztegi baserriarekin, gaur egungo Artzain Eskolarekin, lotzen duen antzinako bidea da. Interes historiko handia duen ibilaldi bat da, oso erakargarriak diren bi puntu lotzen dituena. Gomiztegi baserriak garrantzi handia izan du Arantzazuren historian, izan ere seminarioarentzat eta komentuarentzat janari-hornidura iturria zen.
Ibilaldi hau, bai pertsona itsuentzat bai mugikortasun murriztua duten pertsonentzat egokitua, ingurune inbidiagarri batez gozatzeko prestatutako bidezidor batean barrena garamatza, bi altueratan eskudel-barandak eta brailean seinale eta azalpen-panelak dituela, besteak beste. Bidean zehar, gainera, hainbat banku daude atseden hartzeko, deskonektatzeko eta paisaiaz gozatzeko.
♿Ibilaldiaren ezaugarriak:
➡️Distantzia: 3,5 Km (joan – etorri)
➡️Denbora: ordu 1 (joan – etorri)
➡️Desnibela: < 100 m
➡️Gehieneko altitudea: 800 m
Izugarri gustatu zitzaigun udazkenaz bere betean gozatzea eta bidezidor atsegin hau egitea, eta gainera, gomendatzen dugu familian egiteko eta hura inguratzen duen ingurune zoragarriaz gozatzeko. Animatzen zara?
🐸 POTTOKALEKU: ZALDIEKIN LAGUNDUTAKO TERAPIA ZENTROA
Gure furgonetarekin kilometro pare bat gidatzen dugu Oñatitik, Arantzazurako errepidean, non Pottokaleku dagoen: Zaldiekin Lagundutako Terapia Zentroa natura betean.
Jonek eta Maitek Pottokaleku-ren filosofia azaltzen digute, pertsonen eta animalien arteko topaleku den espazio bat, gainera egurrezko eraikin jasangarri eta ekologiko batean kokatua.
👁 ZEIN ESPERIENTZIA BIZI DITZAKEZU POTTOKALEKUN?
🐴Konstelazio-ikastaroak.
🐴Udako kanpaldiak.
🐴Ekinoterapia-saioak.
🐴Couchinga zaldiekin.
🐴Hezkuntza emozionala zaldiekin.
Gainera, Jonek eta Maitek bisita gidatuak egiten dituzte Aloña mendiren magalera. Han “pottokak” behatu ahal izan genituen, euskal arrazako zaldi autoktonoak, beren habitat naturalean eta askatasunean.
👁 BITXIKERIAK
📝 Bazenekiten benetako pottokak kolore beltzekoak direla? Badirudi larruaren koloreak kamuflatzen eta mendietan gutxi ikusgai bihurtzen laguntzen diela.
📝 Kasualitatez, euskara bezala, Europako zaldi zaharrena da.
📝 Arraza basati bat da, ezaugarri bereziak dituena eta horiek bere habitatera ezin hobeto egokitzea eragiten dute.
Izugarri gozatu genuen Pottokaleku ezagutzen, bere bizitza-filosofia, inguratzen dituen paisaia zoragarriak eta nola ez, pottokak askatasunean.
📞 Pottokalekurekin eskaintzen dituzten jardueretako bat erreserbatu nahi baduzu…
➡️ 670 274 461
Egin geldialdi bat Sanprubusan eta gozatu txorizo- edo tortilla-pintxo batekin. Kafetegi bihurtutako Euskotreneko autobus hau topatuko duzu eskualdeko bidegurutzeari bizia ematen, San Prudentzioko autobus-geltokiaren ondoan. Ez galdu!
🐸 ARRIKRUTZ: ESPELEOLOGOA EGUN BATEZ OÑATIKO KOBETAN
Aizkorri mendilerroaren bihotzean kokatua eta paisaia karstiko ezohiko batean sartuta dago Gipuzkoako kobazulo-sistema zabalena: Arrikrutz- Gesaltza.
Bere kobazuloetan barneratuko gara, 15 km inguru, 3 ordu eta erdiko bisita gidatu batean espeleologo gidari batekin bere formazio geologikoak eta bere barruan gordetzen duen bizitza ezagutzeko.
👁 ESPELEO ARRIKRUTZ BISITAREN ZATIAK
1️⃣53 PASABIDEA: bisita arruntaren (publiko guztientzat) lehen zatia da eta 500 m inguruan zehar garamatza pasabide batzuen gainean kobazuloaren barrualderantz.
2️⃣KOBAZULOAREN ARETOAK: gure gidak, Alexek, daraman giltzak bigarren zatirako sarbidea ematen digu, non espeleo abentura hasten den. Hainbat kobazulo zeharkatuko ditugu arrastaka, makurtuta eta lau oinean areto zabalagoen eremu batera iristeko, non estalaktita eszentriko handi bat topatzen dugun: benetako zoragarria eta Pozalaguako kobetan (Karrantza) beha daitezkeenak baino oso desberdina. Zati hau amaitzen da burdinsare batek Gesaltzako kobazuloa Arrikrutzekin lotzen duen sarrera estaltzen duen puntuan.
3️⃣ALDAOLA ERREKA GORA: itzultzen gara lehenik Marcel Loubens galeria-sarea eginez, non pasabide batzuk zeharkatzen ditugun soken laguntzaz. Azkenik, Aldaola erreka gora hasten gara, azken zatia, eta hark baso betean gainazalera itzultzen gaituen irteera zabal batera garamatza.
Espeleo Arrikrutz oso bisita interesgarria da, lurpeko munduarekin harremanetan jartzen gaituenez, ohituta ez gauden habitata. Beste espezieak biotopo honetara nola egokitzen diren ikustea eta existitzen diren formazio geologiko bitxienetako batzuk bere xarmaren parte dira. Nahiz eta onartu behar dut fisikoki gure erosotasun-eremutik ateratzen gaituela. Prest zaudete ordu batzuez zuen begiak katuarenak izateko?
👁 JARDUERA HONETARAKO GOMENDIOAK
➡️ Jarduera fisikoa maiztasunez egiten duten pertsonentzat bisita egokia da.
➡️ Kirol-arropa eramatea komeni da: hobe zerbait zaharra, erosoa eta erresistentea. + Goretex motako botak.
➡️ Gomendatzen dizuegu belaunetako moduko bat eramatea, bisitaren amaieran eskertuko duzue.
👁 BITXIKERIAK
Kobazulo honetan antzinateko hainbat animaliaren hondarrak topatu diren arren, agian aurkikuntza baliotsuena kobazuloetako lehoiaren hezurdura da, Iberiar penintsulan topatu den hobekien kontserbatutako eta osatuena den hezurtegia.
📞 Arrikrutzeko kobak Oñatiren bihotzeko altxor bat dira eta ez zaituzte axolagabe utziko. Erreserbatu haiekin bisita gidatu bat ➡️ +34 943 08 20 00
🐸 XARMA DUTEN TXOKOAK OÑATIN,
👁 USAKO, HOBEKIEN GORDETAKO SEKRETUA
Usako Oñatiko Zañartu auzoan kokatutako bainurako natur eremu bat da. Herriarekin lotuta dago haraino garamatzan bidegorriaren bidez, bizikletaz edo oinez, 15 minutu inguruan. Gainera, ingurune eder honetan daude Oñatiko baserri ederrenetako batzuk.
Bidezidor bat jarraitzen dugu, eta hura, aspaldi basatiagoa izan arren, aldatu egin da lekura sarbide hobea izateko eta justu gutxien espero duzun lekuan…Ibaia amiltzen da ur-jauzi eta bainu-putzu polit batzuk sortuz, udan bainuzaleez beteta egon ohi diren berak. Zalantzarik gabe oñatiarren leku kuttuna da freskatzeko eta murgilaldi on bat emateko. Udazkenean, ordea, nahiko bakarti, heze eta orbelez estalita topatu genuen, baina bere ingurune ederraz eta ibilaldi lasaigarri batez gozatzeko aukera ematen digu.
Zalantzarik gabe xarma handia duen txoko bat eta Oñatiko hobekien gordetako sekretua.
👁 UDAZKENA LAZARRAGA JAUREGIAREN LORATEGIETAN
Lazarraga dorretxe-jauregia, Foruen Enparantzan kokatua, Oñatiko eraikin ederrenetako eta agian garrantzitsuenetako bat da. Oñatiko Lazarraga familiarena izan zen, Isabel erreginaren idazkari pertsonala eta Bidaurreta monasterioaren sortzailea izan zenarena. Gaur egun, bai jauregia bai bere lorategi ederrak Sotomayorko Dukerriarenak dira, baina 2012tik haietaz gozatu daiteke lagapen publiko bati esker.
Jauregiari lotutako sarrerako burdinsarea zeharkatu bezain laster 4 mila metro koadroko baratze batean barneratzen gara, non magnolio grandifloroek, lizarrek, pagoek, intxaurrondo amerikarrek, ezkiek, zedroek, haritzek eta landare-barietate handi batek oñatiarren eden txikia osatzen duten. Udazkenean lorategi honek erakusten duen edertasuna, Eusko Jaurlaritzak Kultura Ondasun izendatua eta Monumentu Multzo gisa kalifikatua, itzela da eta udazkeneko argazki eder batzuk ateratzeko leku aproposa bihurtzen da.
Gure urratsek ibairaino garamatzate eta handik Lazarraga jauregiaren eraikin zoragarria behatzen dugu, bere jabeek udako hilabeteetan bisitatua, lorategia publikoari itxita dagoen hilabeteak.
Txoko xarmagarria iruditu zitzaigun ibiltzeko edo herrian antolatzen diren hainbeste kontzertuetako batera joateko. Galdu egingo dituzu?
ZEGAMAKO PAISAIAK FURGONETAN EDO AUTOKARABANAN
🍴 ZEGAMAKO OSTATUA
Azpeitia eta geroago Zerain zeharkatzen dituzten eskualdeko errepideek ardiz eta familia-baserriz betetako muino leunen artean garamatzate. Goierri eskualdean barneratzen gara, batez ere gazta-ekoizpen bikainagatik ezaguna eta gainera Idiazabal gazta zigiluaren ekoizpenean erreferentea, euskal ardi-arrazak ekoiztua “ardi latxa” .
Zegamara iristen gara Zegamako Ostatuaren mahaian esertzeko, San Martin kalean kokatua. Jatetxe hau Euskadi Gastronomika zigiluaren azpian topatzen dugu, jatetxez, barraz, dendaz eta beste establezimendu gastronomikoz osatutako sare bat, beren produktuetan zorroztasun-irizpide batzuk betetzen dituztenak, baita konpromiso-maila altu bat ere.
Zegamako Ostatuan ukitu modernoak dituen gastronomia tradizional moten batez gozatu genuen.
ZER JATEN DUGU?
➡️ Porru-milorria izkirekin.
➡️ Xixen(Cantharellus cibarius) nahaskia: euskaraz onddo-mota horiek hartzen duten izena: euskal basoetan hazten den perretxiko-barietate oso estimatua, bai udazkenean bai udaberrian.
➡️ Zegamako baserrietako larreetatik datorren txuleta.
➡️ Txokolate-sumendia.
Zer kontatuko dizuegu! Argazkietan ikusten den bezala, zoragarri jan genuen. Nahiz eta zerbait gomendatu behar badugu bere txuleta da. Gozamena izan zen guretzat!
Gainera, lokala zabala da eta eskaintza askotarikoa du: plater konbinatuetatik, errazioetatik eta pintxoetatik; kartara eta taldeentzako menuetara arte.
Lerro hauetatik animatu nahi zaituztegu bai Zegamako ostatuaren, bai “ostatua” goitizena duten gainerako lokalen produktuak bisitatzera eta dastatzera. Oro har Gipuzkoako barnealdeko landa-inguruneetan kokatutako jatetxeak dira, non gure gastronomiaz, maitasunez sukaldatutako platerez eta hurbileko eta garaiko produktuez gozatu ahal izango duzuen.
📸 ZEGAMAKO PAISAIAK
👁 OLANALDE IBILALDIA
Zegamako ostatuan egindako bazkari bikain horren ondoren, ibilaldi hau gomendatu ziguten, bertakoen ohikoa, herritik errepidetik igotzen dena sigi-saga Olanalde auzoaren gainean. Zegamako paisaia zoragarriez gozatzeko modu hurbil eta osasungarri bat.
👁 ANDUETZA PARKETXEA
Herritik igogailu bat hartuta oinez azkar iritsi daiteke Anduetza Parketxera, Anduetza Parkearen Etxera. Nahiz eta gu kanperrean iritsi ginen alboan kokatutako autokarabana-area beraraino. Parkearen etxetik, zaharberritutako baserri bat, eremu honetako txango interesgarrienetako batzuk hasten dira, Aizkorriko mendigunearen oinetan kokatua. Zuhaitzen egur desberdinei buruzko bere erakusketa iraunkorra eta munduko egurren bilduma zabala bisitatu daiteke; ibilaldi batez gozatu edo Zegamako alde zaharraren gaineko bistarik onenetako bat topatu.
🚐 OÑATIKO ETA ZEGAMAKO AUTOKARABANA-AREAK
Guk, kanperrean bidaiatzen dugunok, bi udalerri gipuzkoar hauek eskaintzen dizkiguten area bikainak aprobetxatzen ditugu atseden hartzeko eta lo egiteko.
👁 OÑATIKO AUTOKARABANA-AREA
Oñatiko autokarabana-area (argazkiaren goiko aldea) San Martin parkearen ondoan dago, zuhaitzen babesean dagoen aisialdirako leku eder bat, udako egun beroetan ibiltzeko aproposa. Ez bakarrik Oñatiko arearen ingurua da aproposa gure furgonetarekin edo autokarabanarekin atseden hartzeko, baizik eta handik Aloña Mendiren gaineko bistek maitemintzen dute. Autokarabana-areak gainera kanperrentzat beharrezko zerbitzu guztiak ditu: ur edangarriko txorrota, ur grisen biltegia eta potty-arentzako hustubidea…Egurrezko mahai batzuez eta komun publiko batez gain. Luxu bat, gainera kontuan hartuta autokarabana-areatik Oñatiko alde historikora oinez 10 minututan iristen dela. Autokarabanan edo kanperrean bidaiatzen baduzue, ez utzi hura bisitatu gabe.
👁 ZEGAMAKO AUTOKARABANA-AREA
Zegamako autokarabana-area (argazkiaren beheko aldea) herriaren alde zaharraren gaineko muino batean dago, Anduetza parkearen etxearen ondoan. Leku lasaia da eta minutu gutxitan iristen gara herria bisitatu dezakegu plataforma bat zeharkatuz dagoen igogailura sartuz.
Zegamako autokarabana-area ez da oso handia, baina zerbitzu guztiak ditu: ur edangarriko txorrota, ur grisen biltegia eta potty-arentzako hustubidea… Gainera, ordainpeko konexio elektriko pare bat daude, eta horiek izugarri ondo etortzen dira kargaz urri bazabiltza.
Hauek dira Oñati eta Zegama arteko gure proposamenak furgonetan edo autokarabanan ibilbide batean gozatzeko, hiru eguneko zubi baterako aproposa. The Basque Routeren zati bat kulturaz, ondareaz, paisaia bukolikoez eta gastronomia onenaz kargatuta. Ausartzen zara roadtrip honekin?
Azken lerro hauek eskaini nahi dizkiegu kontatu ditugun esperientzia eta bisita kultural guztiez gozatzeko hartu gintuzten Oñatiko eta Zegamako pertsona guztiei:
Eskerrik asko, Edurne, Oñatiko Turismo bulegotik proposatutako bisita gidatu oso interesgarriengatik.
Eli eta Antoni, txokolatearen historia hain modu hurbil eta atseginean erakusteagatik, Txokolateixian.
Eskerrak Maite eta Joni, Pottokalekukoak, pottokenganako grina eta mirespen hori transmititzeagatik. Eskerrik asko!
Eskertzen diogu Alexi, Arrikrutzeko koben gure gidari espeleologoari, eta bere lankideari, Leireri, Gipuzkoako kobazulo zabalenen barrualdean zaindu eta gidatu izana…Zuek gabe ez genuen aterako.
Zegamako Ostatuko langileei beren lan onagatik eta beren gomendio egokiengatik. Eskerrik asko!
Eskertzen diegu Euskadi Turismori eta Eskadi Gastronomikari gure bloga kontuan hartu izana The Basque Routeren zati honen sustapenerako.
Azkenik, eskertu Gipuzkoako Foru Aldundiaren Mugikortasuneko eta Lurralde Antolaketako Departamentuari Oñatiko unibertsitatearen barrualdean, Sancti Spiritusen, argazkiak eta bideoak egiteko baimena luzatu izana.
