GORBEA BISITATU | FAMILIAKO PLANAK EUSKAL MENDIETAN ZEHAR

Arabako eta Bizkaiko euskal probintziak Gorbean besarkatzen dira eta izen bereko mendi-mazizo handiaren oinetan, Gorbeia Parke Naturalaren oinetan, biltzen dira bere herriak, kultura-ondare neurtezin baten zaindari zeloteak. Artikulu honetan Gorbea bisitatzera (Gorbeia euskaraz) eraman nahi zaituztet, non, batzuetan Araba zapalduz eta besteetan Bizkaia, hain pribilegiatua den familiako helmuga turistiko honen txoko ederrenetako batzuk erakutsiz joango natzaizuen. Izaki mitologikoz beteriko kobazuloak, ipuinetako pago- eta haritz-basoak, ur-jauzi ikusgarriak eta mendi-ibilien txangorik onenak zain ditugu Gorbean. Animatzen zara hura ezagutzera?

✴️ GORBEA: ARABAKO ETA BIZKAIKO HELMUGA TURISTIKOA

Ezer baino lehen, argitu nahiko nuke artikulu honetan ez dugula Gorbeia Parke Naturalaz hitz egiten, ezta Gorbea mendiaz ere, baizik eta askoz zabalagoa den natura-espazio eta helmuga turistiko batez, Bizkaiko eta Arabako probintzietan eremu komunak dituena. Gorbeia Parke Naturala barne hartzen du, Euskadi osoko handiena, eta baita Urkiolako Parke Naturala ere. Gainera, Baltzolako eta Mairuelegorretako kobazuloak bezain berezia diren espazioak ditu, Itzinako biotopoa, Goiuriko (Gújuli) ur-jauzia eta Ullibarri-Gamboa eta Urrunagako urtegi zoragarriak, besteak beste. Kontsultatu mapa eta ikusiko duzu nola Gorbeia euskal mendien bihotz berdean dagoen helmuga turistiko paregabe bat den.

🚎 NON EGIN GAUA GORBEIAN AUTOKARABANAN

Egun batzuk pasatzera Gorbeiara autokarabanan edo kanper-furgonetan bazatoz, gaua igarotzeko (ez kanpatzeko) erabili ahal izango dituzun parking batzuk gomendatzen dizkizugu. Gorbeialdeako turismo-orri propioak proposatzen dituen aisialdirako guneak erabiltzea ere aholkatzen dizugu. Gorbeialdean zure kanperrarentzat dauden parking guztiak HEMEN kontsultatu ditzakezu.

🚎ZER IKUSI GORBEIAN?

🔅GORBEIA PARKE NATURALA

Gorbea Parke Naturalera iristeko, bi dira sarbide nagusiak:

✅ Areatza herriarena, bere iparraldean, Bizkaiko probintzian.

✅ Murgiako sarbidea, parkearen hegoaldean, Arabako probintzian.

💢Zuia eta bere horma-irudi pintatuak

Mutiko bat eta neskato bat, behi bat jezten duen emakume bat, zubi bat, bolatoki bat, erle-abaraska bat, pagadi bat eta Gorbeiako gurutzea, noski, horiek dira Zuiako Jai-alaiaren fatxadan miresteko ditugun irudikapenak. Proiektu hau, Irantzu Lekue horma-irudigile gasteiztarrarena, Zuiako udalak bultzatu zuen. Haria artea, euskara eta tradizioak hartuta, komunitatea ehuntzea nahi izan zen, eta lortu bai lortu zuten! Horma-irudi honetan Zuiako bailara osoko herrietatik etorritako herritarrek hartu zuten parte eta 3 aste erabili zituzten hura egiteko. Oharkabean pasatzen ez den benetako talde-lana.

🍽 Jateko, ez galdu La Casa del Patrón jatetxeko pintxoak, sari ugarien irabazleak, eta amaitu kafe bat pastelarekin hartuz Echebarria obradorean 😋😋 Plan ezin hobea.

😴Gainera gaua pasatzera gelditu nahi baduzue eta furgonetan ez bazatozte, @hotelnagusi aproposa da, tratu familiarra eta atsegina eskaintzen du. Eskerrik asko, Josean!

💢Ibilbidea Baias ibaiaren ur-jauzietatik, putzutik putzura Gorbea Parke Naturalean

• 

• 

• 

Baia ibaiaren bidezidorra –Bayas gaztelaniaz– 6 km inguruko (12 km joan/etorri) ibilaldi sinple eta atsegina da eta ibaiaren ertzetik eta bere ur-jauzietatik garamatza. Onena da Gorbea Parke Naturalaren interpretazio-zentroaren ondoan aparkatzea, Sarrian, kanperra edo autokarabana uzteko. Hortik beretik hasten da ibilbidea, ibaiarekiko paraleloa, eta bai oinez bai bizikletaz egin daiteke. Pista leun igotzen da Arlobiko zubietara lehenik; jarraian altuera hartzen joaten da larreen artean, non Gorrostianoko artzaintza-txabolak eta Menoioko txabola iritsiko ditugun. Igoeraren azken zatian bista ederrak daude, baina ibilbide osoan zehar bere natura-aberastasunaz gozatu daiteke, izan ere lizarrak, sahatsak, haltzak eta espezie desberdinetako hariztiak topatuko ditugu.

Gure gomendioak ibilbide honetarako:

✅Oinetako erosoak eta arropa sport.

✅hamaiketakoaz gozatu ibaiaren putzu baten ondoan eserita.

✅Uda bada, bainu birsortzaile bat hartzea.

✅Ingurua garbi mantendu. Eraman zure zaborra.

💢Otzarretako pagadia, Gorbeako baso magikoa

• 

• 

• 

Pagadiak, oro har motzak Gorbea Parke Naturalaren gune honetan topatuko ditugunak, leku magikoak dira. Pagoek, besoak zerurantz zabalduta, transean dantza antzinako bat dantzatzen ari direla ematen dute…nork daki ote iratxoen, sorginen edo Mariren beraren konpainian, euskal mitologiaren mundu magikoaren erregina.

Neurri berean interesgarriak eta ederrak diren pagadi kopuru handi bat dagoen arren, agian guztietan enigmatikoena Otzarretako pagadia izango da (Zeanuri), ehun bat pagoz osatutako leku idilikoa, eta haien artean Zubizabala erreka sigi-saga doa.

Gure gomendioak bisita honetarako:

➡️Garai onena udazkena da, lurra estaltzen duen orbel-manta eta hostoen kolore aldakorrek argazki ederrak oparituko dizkizuete.

➡️Joan goiz eta ahal bada astegunetan, parkinga oso txikia da.

➡️Errespeta zuhaitzak, agure agurgarriak balira bezala, badira eta.

➡️Ibili isilean eta entzun. Agian zortea izango duzue eta bere bizilagun garrantzitsuenetako batekin topo egingo duzue, Basajaunekin: “basoen jauna”

Otzarretarako gure bisita nolakoa izan zen ezagutu nahi baduzu, ➡️ hemen irakur dezakezu

💢Saldropoko hezegunea eta Ugunako ur-jauzia, ekosistema paregabeak Gorbean

Baliteke hau Gorbea Parke Naturaleko paisaia bukolikoenetako bat izatea. Saldropoko hezegunea (Zeanuri), Atxuri mendiaren oinetan kokatua, oso ekosistema partikular baten biotopoa da. Antzinako zohikaztegi honetan balio ekologiko handiko ur-espezie kopuru handi bat bizi da, haien artean, igelak, burruntziak, tximeletak… nahiz eta guri gehien harritu gintuena ibilaldian zehar zeharkatu genuen altzifre- eta alertze-baso ikusgarria izan zen. Hura ezagutzeko modurik onena parkingetik abiatzen den bere ibilbide zirkularra egitea da.

Oso gertu dago beste ibilaldi labur batean Ugunako ur-jauzia, izen bereko errekaren ur-jauzi bat, eta hark Gorbea Parke Naturaleko irudi ikusgarrienetako batzuk eskainiko dizkizue.

💢Goiuriko ur-jauzia, Gorbea Parke Naturalaren altxorra

Gujuli herria, Goiuri euskaraz, Gorbea Parke Naturalaren atarian dago. Jaundia eta Basabe erreken urak besarkatzen diren eta Oiardo ibaiaren emaria handitzen duten lekua da, eta hura hutsera amiltzen da 105 m-ko desnibeleko salto batean, naturaren ikuskizun eder hau oparituz horrela. Zalantzarik gabe Gorbeia Parke Naturalaren altxorretako baten aurrean gaude.

Altubeko goitik sartzen da Izarratik barrena Urduñarako errepidetik jarraituz. Guk bi ibilaldi desberdin proposatzen dizkizuegu, eta haiek estanpa ederrak utziko dizkizuete kameran.

1️⃣Ongi seinaleztatuta dagoen parkingean aparkatu dezakegu eta hortik 900 m inguruko bidezidor bat egin ondoren Goiuriko Begiratokira iritsiko gara, eta haren sarbidea eta balkoiada erabat egokituta daude ibaiaren erorketa burrunbatsuaren ikuskizunaz gozatzeko.

2️⃣ Arima abenturazalea baduzue eta emozio biziak gustatzen bazaizkizue, bigarren ibilaldi hau aukeratuko duzue. Goiuri-ondona herrira joango gara. Ibilaldia elizaren atzeko aldetik hasten da, gero errota batera eramango gaitu eta hura barrutik ere bisita dezakegu. Azkenik, trenbideak zeharkatu ondoren, amildegiaren ertzera sartuko gara, non ur-jauzia gure oinetan topatzen dugun. Ibilbide hau ez da segurua, izan ere amildegiaren zatiak ez du inolako hesi edo babes-motarik.

Herrian Santiagoren eliza erromanikoa ere bisita daiteke eta Idiazabal jatorri-deiturako gazta eskuratu Mikel Basterra Goikuria gaztandegi tradizionalean.

🔅URREZKO HAITZEN SANTUTEGIA, GORBEAREN BEGIRATOKIA

• 

• 

• 

Bitorianotik sigi-saga doan errepidetik gora, Oroko Santutegia topatuko dugu, benetako bake-aterpea. Baina honaino igotzeko arrazoi garrantzitsuena bere bista zoragarriak dira, eta horiek Zuiako bailararen, Gorbeiako mazizoaren eta Badaia eta Arratoko mendilerroen gaineko panoramika bikaina eskaintzen digute. Santutegia, harri kaltzareozko bloke handi baten gainean jarria, halako paraje baten gailurra da.

Zer egiten dugu han goian?

➡️Santutegia bisitatu, nahiz eta ez beti egon irekita eta kasu horretan hitzordua eskatu behar zaio Ttipia Ondareari. Santutegiak Oroko Amabirjinaren “Andra Mari” estiloko irudi bizantziar bat dauka, XIII. mendekoa, erretaula barroko dotore baten gainean.

➡️Argazki hauetan erakusten dizuedan ibilbidea egin, santutegitik gailurrera.

➡️Eskalatu: Urrezko Haitzen hormak oso estimatuak dira eskaladaren maitaleen artean.

➡️Hamaiketako bat hartu Atabaka jatetxean: terraza bikaina du bertako garagardoez gozatzeko. Ez galdu bere txorizo erreak, izugarriak dira.

🔅LA ENCONTRADAKO BIDEZIDORRA, FAMILIAKO TXANGOA

• 

• 

• 

Ibilbide eder hau gutxi ezaguna da eta baliteke gune honetan egin ditugunetako politenetako bat izatea. Familia osoarentzat aproposa da, sinplea eta argazkian ikusten duzuen zubi esekia zeharkatu behar izatearen erakargarritasunarekin. Guri aproposa iruditu zitzaigun ibaiaren ondoan bazkari batekin eta bere uretan bainu izoztu batekin amaitzea.

Lukiano herrian bertan aparkatu daiteke, Zuia-Murgiatik oso gertu. Antzinako garbitegiaren ondoan, metro batzuk jaitsiz, hasten da ibilbidea.

Ibilbideari buruz:

➡️Ez dago inolako kartel edo adierazpenik, beraz eskuinaldean basora barneratzen den lehen bidea da La Encontradaren hasiera.

➡️Laster burdinazko hesi bat zeharkatuko dugu eta basa-arrosa kopuru handi batez albo-babestutako lur-pista batetik ibiliko gara.

➡️Berehala iritsiko gara Baias ibaiaren ertzetara, non zubi eseki eder bat topatuko dugun. Izugarri gustatu zitzaidan igarobide estu horretatik zeharkatzea… Hainbestekoa da non, argazkian ikusten duzuen bezala, banan-banan igaro behar den.

➡️ Jada beste aldean, bidea erabat laua da eta haritzez eta hurritzez inguratuta joaten gara belar luzeko soilgune handi batera, non urrunean baserri bat ikusten den.

➡️Gaur baserria ikusten dugun lekuan La Encontradaren dorretxea altxatu zen mendeetan zehar eta haren ondoan Bayas ibaiaren gaineko harrizko zubia, arku zorrotzekoa, XVIII. mendean paraje honetako jaunek eraikia.

🔅URKIOLAKO PARKE NATURALA

• 

• 

• 

Urkiolako Parke Naturala Arabako eta Bizkaiko lurralde historikoen artean kokatutako paraje babestu zoragarria da, Aramotz mendilerroan.

Parke natural hau bisitatzea benetako natura-bainu bat da. Ibilaldiak larre berdeen, lizar-basoen, antzinako hariztien, pagadi motzen eta urki-basoen artean igarotzen dira…Eta gure ustez, egun bat familian pasatzeko leku aproposa.

Iristeko modurik onena Durango Gasteizekin lotzen duen BI-623 errepidea hartzea da, parke naturala iparretik hegora zeharkatuz. Aparkatu eta baita autokarabanan gaua egin ere daiteke mendatearen goia inguratzen duten aparkaleku zabaletan.

Zein dira Urkiolan familiako planik onenak?

Zalantzarik gabe, nahiz eta aukeratzeko asko dagoen, horregatik guk galdu behar ez duzuenaren hautaketa bat uzten dizuegu:

➡️Urkiolako Parke Naturalaren Harrera eta Interpretazio Zentroa, Toki Alai, Saibigain mendiaren magalean kokatua, gure lehen geldialdia izan behar du bisita antolatu ahal izateko. Han oinez edo BTT-z egiteko ibilbide anitzen artean, eskalatzeko gunerik onenen artean eta esperientzia gastronomiko eta kultural hurbilenen artean aukeratzen lagunduko digun informazioa bil dezakegu. 946814155 telefono-zenbakira deitu ere daiteke edozein kontsulta egiteko.

➡️Urkiolako Santutegirako bisita. Beste ezinbesteko bat da gunera hurbiltzen bazarete. Santutegia, XIX. mendearen amaierako estilo neo-erromantikoko lan amaitu gabe bat, Paduako San Antoniori eta San Antonio Abadeari eskainita dago. Baina santutegia ezaguna bada zerbaitengatik, bikotekidea aurkitzera joateko leku aproposa izateagatik da. Antzinako tradizio pagano batek egiten du gizonak eta emakumeak ekainaren 13 bakoitzean joatea bikotekidea aurkitzen lagunduko dien errituala betetzera (kontuz! Edo dagoena gordetzen): santutegiaren aurrean dagoen harri handiaren inguruan 7 bira ematea erloju-orratzen noranzkoan. Gainera, ekainaren 13a feria-eguna da eta han biltzen dira behien eta pottoken ale onenak.

Santutegia bera bitxikeria oso bat da eta harrituko zaituzte, izan ere eliza aspergarri eta ilunaren ohiko iruditik urruntzen da. Bere barrualdea, espazio zabal argiztatu eta koloretsu bat, beirate-bilduma eder batek eta omenaldia egiten eta bizitzaren historia kontatzen duten mosaiko handi batek harmonizatzen dute. Gomendatzen dizuet zuen denbora hartzea eta espazio honetaz gozatzea.

Santutegiaren kanpoaldean, bere atzeko aldean, jolas-parke atsegin bat dago eta hark “piztiak” tarte batez lasaitzeko balioko dizue. Umeekin bidaiatzen baduzue, haiek desasaldatzeko geldialdi aproposa.

➡️Hiru gurutzeen begiratokia. Urkiolako Santutegitik 150 metro eskasera dago. Santutegiaren ondoan abiatzen den ibilaldi eder batek pago-baso zoragarri batetik barrena garamatza begiratokira, eta hark bista ikusgarriak ditu Mugarra, Untzillaitz, Aitz-txiki, Alluitz, Anboto, Eskubaratz, Leungane eta Artatxagan mendien gainean, besteak beste.

➡️Saibira (Saibigain) arteko ibilbidea. Saibi mendiaren gailurrera arteko ibilbidea parkea bisitatzera iristen diren familien artean ezagunenetako bat da. 4 km inguruko ibilbide sinplea da (joan eta etorri), umeekin joateko aproposa. Nahiz eta urte osoan egin dezakezuen, udazkenean edo udaberrian askoz gehiago gozatuko duzue paisaiez.

Ibilbidea parkearen etxetik, Toki Alaitik, metro gutxira hasten da. Bidezidor batek gailurrera eramango gaitu, non bista ikusgarriak izango ditugun. Saibi mendiaren gailurra gainera interes historikoko lekua da, izan ere Espainiako Gerra Zibilean zehar bataila odoltsuen eszenatokia izan zen. Hildako gudarien oroimenez, lekuan altxatzen den harrizko gurutze handian kokatutako plaka bat topatuko dugu. Gurutzearen ondoan, orientazio-mahai bat ere topatuko dugu eta hark Urkiolako Parke Naturaleko gailur gehienak identifikatzen lagunduko digu.

🔅ARAMAIOKO BAILARA: ahabiak biltzen “Suitza Txikian”

• 

• 

• 

Bazenekiten Euskal Herrian Suitza Txikia deitzen dioten gune bat dugula? Eta… Bazenekiten gainera ahabi-landaketak daudela?

Hau da Gorbean galdu ezin duzuen familiako plan bat:

➡️Atxineta baserria bisitatu, Olaeta auzoan kokatua, Aramaio (Araba), Urkiolako parke naturalaren oinetan.

➡️Azpigorri ahuntz-arraza autoktonoa nola hazten den ezagutu.

➡️Oreinei jaten eman, eta haiei buruz bitxikeria pila bat ikasiko dugu.

➡️ Patriot, Collins eta Blueta barietateetako ahabiak bildu, Atxinetako landaketan. Marmelada, pastelak egin ahal izango dituzue edo besterik gabe gozokiak bezala jan.

Esperientzia gogoa duzu? Osorik ➡️ hemen irakur dezakezu

🔅OTXANDIOKO HIRI MONUMENTALA- geldialdi beharrezkoa Gorbea bisitatzeko

• 

• 

• 

Otxandio zalantzarik gabe Bizkaiko herri zaharrenetako eta ederrenetako bat da. Bere alde historikoa, nortasunez eta balio arkitektoniko handiz kargatua, ibilaldi labur batean zehar daiteke. Otxandioko bizitzaren erdigunea bere Plaza Nagusia da, non gainera hiri honetako eraikin ederrenak biltzen diren. Oharkabean pasatzen ez da bere udaletxe barrokoa (1742), Monumentu Nazional izendatua, bere eguzki-erloju bitxiarekin, non “Dies nostra sicut umbra traseunt” inskripzioa irakur daitekeen, gure egunak itzala bezala pasatzen dira. Plazatik metro gutxira altxatzen da Santa Marina parrokia (XVI. m.) dorre-kanpandorre dotore batekin, eta hura kanpoaldetik ere kontenplatu dezakegu. Eta Vulkanoren iturri deigarria, suaren jainkoa, hiri honen historian errementaritzaren jarduerak izan zuen garrantzia oroitarazten digu. Nork ez ditu oroitzen Otxandioko antzinako klabak?

Baina Otxandion zerbaitez gozatu ahal bada, bere edertasunaz gain, bere giro lasai eta kale-bizitza animatuaz da. Eta bizitzak bere kaleetan zehar korritzen jarrai dezan, hemen bertako merkataritzan eta ostalaritzan kontsumitzeko bi proposamen utziko ditugu.

1️⃣Gozatu bere bertako gastronomiaz plater etxeko eta gozoekin Gure Etxea Bar-jatetxean. Ez galdu bere txuleta etxeko patata frijituekin, bere alberjinia beteak ezta torrija tipiko bat ere.

2️⃣Produktu naturalekin zuen burua zaintzea gustatzen bazaizue, ez ahaztu Lavandula Cosmética dendatik pasatzea. Bere krema, lozio eta ukenduak probatu ditudanetako onenetakoak dira. Produktu naturalak eta benetakoak.

🔅PRESAZELAIKO PAGADIA: naturarekin konektatzen

• 

• 

• 

Gure urratsak jarraitu nahi badituzue, gure ibilbidea uzten dizuegu.

🔅ZUMELTZAKO AISIALDI GUNEA: atsedena berdetan

Zumeltzako aisialdi gunea, Dimako mendatearen goienean, aproposa da bidean geldialdi bat egiteko, atseden hartzeko eta bere egurrezko mahaietan jateko. Hemendik oso gertu dago aerodromoa ere, non kanper eta autokarabana batzuk ondoko zelaigunean gaua egin ohi duten. Iragan gerran zehar erabilitako hegazkin-pista honetan baso-erabilerako hegazkintxoak lurreratzen jarraitzen dute, beraz agian ez da izango espero den bezain lasaia.

🔅BALTZOLAKO KOBAZULOAK, IPUINAK ETA MITOLOGIA GORBEAN

• 

• 

• 

Dimatik oso gertu dago Balzolako ingurua, non euskal herriaren ahozko tradizioak gure mitologiako pertsonaia bereizgarrienetako batzuk kokatzen dituen. Misterioz beteriko ibilbidea da, non errealitateak eta herri-irudimenak gure belarrietan oraindik durundatzen duen historia bat ehuntzen duten. Ezustekoz beteriko familiako mendi-ibilien ibilbide bat egitera abiatzen gara, non harriek historiak kontatzen diguten eta kobazuloek izaki magikoak gure begiradatik gordetzen dituzten. Zatoz?

Ibilbidea Indusi auzoan hasten da, eta bere lehen urratsetan Gibeltar baserrira garamatza, eta hark bista ederra eskaintzen digu sagarrondoen artean. Bideak Jentilzubiko arkura garamatza, non geldialdi bat egin genuen txikienei antzinako historia bat kontatzeko: herri-jakituriak egin du historia hau gure egunetara iristea, harrizko arku handia Jentilek –Jentilak euskaraz– eraiki zutela kontatuz, gizaz gaindiko indarreko euskal izaki mitologikoak. Arkua zeharkatu genuen mirespen eta errespetu handiz. Misteriotsu bihurtzen hasten den ibilaldiak Balzolako kobazuloaren sarrera naturalaren aurrean gelditzera eramaten gaitu, Sugoiren bizilekua, suge baten itxuran agertzen den jenio gaizto bat eta Mariren, euskal mitologiako ama-jainkosaren, senarra izateagatik ezaguna dena.

Gure ibilbideak Balzolako kobazuloaren begi natural handian barrena barneratzera eramaten gaitu. Barruan, aurrekoen argia eta gure trebetasuna behar ditugu barrunbe izugarri honetan ibiltzeko, non igarobide eta kobazulo txikiago ugari gertatzen diren formazio geologiko kapritxosoekin.

Kobazuloa zeharkatu ondoren magalean gora igotzen hasten gara. Gutxienez 1 km-ko igoera aldapatsua pinudi handi bat zeharkatuz, apurka-apurka Garaio mendiaren gailur harritsura garamatza.

Itzultzean, berriz Indusi auzora iritsi aurretik, jaisten gara eta geldialdi bat egiten dugu San Lorenzo ermitan, non hura inguratzen duen aisialdi gunean ogitarteko bat hartzeko aprobetxatzen dugun. Aproposa da atseden hartzeko, izan ere egurrezko mahaiak, iturria eta itzal asko ditu.

Horren askotarikoak dira euskal mendietan zehar, Gorbeia helmuga turistikoan, egin ditzakezun familiako planak. Jada ez duzu aitzakiarik udazken honetan ateratzeko. Zatoz eta kontatu iezaguzu!