BERMEO: BENETAKO BALEAZALE HERRIA
Busturialdeko eskualdean kokatuta, Bermeok arrantzale-herri baten xumetasunarekin hartzen du bidaiaria. Izaera handiko emakume eta gizonen herria da, balea-ehizaren lanbide gogorrean aurrera egiteko borrokatu zirenena, lehenik Euskal Kostaldean eta gero Ternua urrunean. Zatozte gurekin antzinako baleazale-herri eder honetako txokoak ezagutzera.
Itsas herri honetan barrena egiten dugun paseoa Sanjuanportale zeharkatuz hasten dugu, hau da, San Juan atea. Garai batean Bermeoko herrigunea inguratzen zuen harresitik zutik geratzen den ate bakarra da. Atearen barrualdean San Joan Lepamoztuari eskainitako aldare gorri txiki bat ikus dezakegu, eta lurreko harri batean, San Joanen oinatzaren marka. Izan ere, kondairak dioenez, San Joanek handik Gaztelugatxerainoko bidea hiru pauso handitan egin zuen. Hirugarren oinatza baselizarako igoerako azken eskailera-mailetan dago.
Inguruan sardina-saltzaileen omenezko brontzezko eskultura batzuk ere aurkitzen ditugu. Emakume haiek oinutsik ibiltzen ziren, abarkak ez gastatzeko, arrantzaleek harrapatu berri zituzten sardinak etxez etxe saltzen.
Doniene kaletik jaisten gara. Bertan daude Bermeoko etxerik zaharrenak: estuak, garaiak eta koloretsuak. Harriztatutako kaleak laster eramaten gaitu Bermeoko plaza nagusira, Sabino Arana Goiri plazara. Jai-giroa sumatzen da bertan, musika-kioskoa txosnaz eta terrazaz inguratuta baitago. Berehala erakartzen du gure arreta udaletxeak. 1732an harlanduz eta estilo neoklasikoan eraikitako eraikin ikusgarria da. Zoritxarrez, 2013an izandako sutearen ondoren, Bizkaian hiru hamarkadatan gertatutako handienetako bat, fatxada ederra baino ez da ia zutik geratzen, barrualderik eta teilaturik gabe.
Beherantz jarraitzen dugu Lamera parkera iritsi arte, eta bertan gure txikiak ederki gozatzen du tarte batez. Lamera parkea itsasoaren ondoan dago, eta handik Aita Guria baleontzira pauso bat besterik ez dago.
Aita Guria baleontzi baten erreplika da, eta barruan XVII. mendeko balea-arrantzaren Interpretazio Zentroa dago. Erreplika izan arren eta haizearen gorabeherak jasan dituen arren, portuan amarratuta egoteak xarma berezia ematen dio.
Gainera, egur ilunez eraikitako barrualde ikusgarriak eta garaiko tresnez, jantziez eta antzinako lanabesez osatutako itsas dekorazioak XVII. mendearen hasierara bidaiarazten gaituzte.
Bisita liluragarria da. Bertan ezagutzen dugu zergatik erabaki zuen euskal arrantzale-herri honek Atlantikoa zeharkatzea, behin eta berriz bizia arriskuan jarriz; zer eragin ekonomiko izan zuen horrek herrian; nola moldatzen ziren bidaia luzeetan eta beste hamaika bitxikeria. Gidak naturaltasun eta gogo handiz kontatzen dizkigu guztiak. Gaur egungo Bermeo ulertzeko ezinbesteko bisita da.
Baleontzia bisitatu ondoren, Portu Zaharrean paseatzera goaz. Itsasora begira dauden etxe garai eta koloretsuen multzoak liluratu egiten gaitu. Seguruenik, arrantzaleen etxeak kolorez margotzeko mundu osoan zabaldutako itsas ohiturari jarraitzen diote. Horrela, portura hurbiltzen zirenean, itsasontzitik beren etxeak ezagutu ahal izaten zituzten.
Portuak sorpresa ugari gordetzen ditu, eta lasai paseatzen ari garela aurkitzen dugun lehenengoa Iturri Biak dira.
XVI. mendekoak dira eta Bizkaiko zaharrenak. 1827ra arte portuko inguruko biztanleen eta itsasontzien ur-hornidurarako leku nagusia izan ziren, baita arrainak, sareak eta bestelako tresnak garbitzeko ere. Zoritxarrez, lurrikara baten ondorioz lehortu ziren.
Portuko pasealekuak, gainera, herriko seme diren eskultore ospetsu batzuen lanak bertatik bertara ezagutzeko aukera ematen digu, hala nola Enrique Zubiarenak eta Nestor Basterretxearenak.
“Azken olatua, azken arnasa” eskulturak itsasoan hondoratu, lehorrera iritsi eta haur batek eta haren txakurrak aurkitzen duten arrantzale bat irudikatzen du. Itsasoan bizia galdu duten pertsonen omenezko eskultura da.
“Olatua” zortzi metroko altuera duen altzairu herdoilduzko eskultura ikusgarria da, olatu handi bat irudikatzen duena… Zerikusirik izango ote du Matxin arrantzalearen eta olatu bihurtzen den sorginaren Bermeoko kondairarekin?
Azkenik, Castro Solanoren “Itzulera” aurkituko dugu. Eskultura honek semea eskutik helduta daraman arrantzale bat irudikatzen du.
Baina gosea sartu zaigu! Izan ere, portua paseatzeko leku ezin hobea izateaz gain, bermeotarren lekurik gustukoenetako bat da pintxo batzuk sagardo edo txakolin botila batekin hartzeko.
Autokarabana gunera itzultzean, portutik Baztarretik igotzea ezin genuen galdu. Bat-bateko begiratoki honek kostaldearen ikuspegi zoragarriak eskaintzen dizkigu, baina batez ere Izaro uhartearena. Urtero behin Bermeok eta Mundakak beren artean lehiatzen duten uharte preziatua da.
Berehala iristen gara Erzilla dorrera, XV. mendeko Erdi Aroko dorre batera, Ercilla eta Zuñiga familiarena izan zena. Gaur egun Arrantzaleen Museoa dago bertan. Bermeok arrantzale-herri gisa izan duen bizimodua eta bilakaera ezagutu eta ulertzeko ezinbesteko bisita da, Aita Guriako bisitaren osagarri. Bost solairutan banatutako museoak antzinako arrantzaleen eta haien familien bizimodua, mendeetan zehar erabilitako arrantza-teknikak eta itsasontzien eraikuntza erakusten dizkigu, besteak beste.
Gure paseoa Bermeoko alde zaharreko kaleetan murgilduz amaitzen dugu. Kale estu eta koloretsuak dira, non ipar haizeak bazterrak gogor astintzen dituen. Oraindik ere euskal arrantzaleen ahotsak entzuten ditugula iruditzen zaigu, oihuka:
-Balea!! Goazen traineruetara!!
-Balea!! Goazen traineruetara!!
BIDAIAKO INFORMAZIOA:
