TXOTX! FURGONETAZ SAGARDOTEGIRA GOAZ
Oraingoan furgonetaz sagardotegira goaz. Txotx!
Ez diguzuela sinesten?
A! Ez dakizuela zer den txotxa?
Sartu, sartu eta jarri eroso, oraingoan gure etxeko ateak irekiko baitizkizuegu, Gipuzkoako sekreturik ondoen gordetako bat ezagutzera eramateko: Sagardoaren Lurraldea.
Baina… zer dakigu euskal sagardoaren jatorriari buruz?
Egia da gaur egun turistak autobusez iristen direla gure herrietara (Astigarraga, Hernani eta Usurbil), baina sagardoak ez du beti izan gaur egun duen onarpen-maila, ezta kontsumitzaileen artean duen ospe ona ere.
Badirudi erromatarrak izan zirela sagarrak lurralde honetara ekarri zituzten lehenak.
Inguruko burdin meategi guztiak ustiatu ondoren (Oiartzungo Arditurrikoak, esaterako), eskuzabaltasun handiz sagarrak utzi zizkiguten.
Geroago, Erdi Aroan, badakigu sagarrak arrantzaleen elikaduraren osagai garrantzitsu bihurtu zirela.
Euskal arrantzale haiek Amerikako lurraldeak Kolon bera baino lehenago ezagutzen omen zituzten.
Bidaia epikoak egiten zituzten Ternuaraino (Kanada), baleak ehizatzera, eta beren elikaduran sagardo naturala sartzen zuten, funtsezko arrazoi batengatik: eskorbututik babesteko, C bitaminaren gabeziak eragindako gaixotasunetik, hain zuzen.
Industrializazioak gainbehera ekarri zion hain edari preziatuaren ekoizpenari.
Baserri asko, beren belardi zabalekin batera, desagertu egin ziren (begiratu une batez gaur egungo Lasarte-Oriari), fabrikei eta langileentzako eraiki behar ziren etxebizitza-multzo handiei lekua egiteko.
Horrela, nekazaritza-lanetan jarraitu zuten baserriak altxor eder honen zaindari bihurtu ziren, baita tolareen zaindari ere, sagarrak prentsatzeko erabiltzen diren tresnenak, alegia.
Familiek, auzokideek eta lagunek maiz elkartzen jarraitzen zuten, eta baserriko lanetan lagundu zutenek ez zuten zalantzarik izaten sagardo botila batzuk edan eta hamaiketakoa egiteko.
Hori bai, mahai baten inguruan, baina eseri gabe!
SAGARDOTEGIKO MAHAIAN
Gaur egun, sagarraren ekoizpenean aritzen diren baserri askok beren tolarea dute, eta gainera sagardotegi bihurtu dira.
Bertara sagardotegiko ohiko menua dastatzera joaten gara: bakailao-tortilla, bakailaoa piperrekin eta txuleta ederra; postrerako, berriz, intxaurrak, irasagarra eta gazta.
Eta, nola ez, nahi adina sagardo!
Astigarragako Petritegi sagardotegiko txuleta-parrilla.
Sagardotegiko menua.
Baina sagardotegietan ez da hain garrantzitsua zer jaten dugun, baizik eta nola egiten dugun.
Sagardotegira joatea euskal kulturan oso errotuta dagoen ohitura da.
Horregatik, familiarekin, lagunekin edo lankideekin joaten gara, giro lasai eta informalean gozatzera.
Sagardotegi modernoetan, taldeak egurrezko mahai luzeen inguruan elkartzen dira, banku luzeetan eserita.
Baina sinets iezadazue, ez duzue denbora askorik eserita emango, oihua entzun bezain laster ziztu bizian altxatuko baitzarete:
Txotx!
TXOTX: GURE OIHU OSPETSUA
Errituala hasten da.
Janaria ekarri berri badizute ere —normalean erretilu handietan zerbitzatzen da, denon artean partekatzeko—, altxatu eta ilaran jarriko zara jainkoen edaria dastatzeko.
Ez dakit Bakoren edaria izango den, baina inguruko jainkoren batena behintzat bai!
Ilara aurrera doa, eta sagardo-zurrusta etenik gabe ateratzen da upeletik, edalontzi batek hurrengoari lekukoa ematen dion bitartean.
Txotxerako txandaren zain.
Hau garrantzitsua da, eta askotan ahaztu egiten zaigu.
Adi egon behar dugu sagardoa alferrik isuri ez dadin, eta gure edalontzia aurrekoak berea kendu baino lehen jarri behar dugu.
Idatzi gabeko «arau» horietako bat da.
Horrela egiten ez badugu, inor ez zaigu ezer esatera etorriko, baina begiradak sumatu egiten dira.
Eta, noski, nork esango luke ez duela axola urte oso bateko uztaren, elaborazioaren, ahaleginaren eta mimoaren ondoren sagardo-zurrusta bat lurrean alferrik galtzeak?
Pentsa dezagun une batez ekoizleengan…
Eta… zer esan nahi du «txotx» hitzak?
Sagardoa ateratzen den upelaren zuloa ixten duen zotz edo makilatxoari esaten zaio.
Upel bat irekitzen den bakoitzean, «txotx!» oihukatzen da lau haizeetara, mahaikideei ireki berri den kupeleko sagardoa dastatzera hurbil daitezkeela jakinarazteko.
Horrela, jolas txiki honen bidez, desberdintasunetatik gustuak sortzen direla esan dezakegu.
Izan ere, upel desberdinetako sagardoak alderatzeko aukera ematen digu, eta azkenean gehien gustatu zaiguna berriro irekitzeko eskatu ahal izango dugu.
Gainera, sagardotegiak elkargune izateaz gain, kultur adierazpenerako lekuak ere badira.
Eta ez gastronomiaren aldetik bakarrik, euskal kulturaren ikuspegitik ere bai.
Izan ere, euskaldun batek nekez ulertuko luke otordu bat musikarik eta herri-kantarik gabe, are gutxiago kupelera hainbat joan-etorri egin ondoren!
Horregatik, ez da harritzekoa taldeak herri-kantak abesten aurkitzea, edo bertsolariren bat entzutea, dena erabat espontaneoa.
Azken batean, euskal sagardotegi batera bazkaltzera edo afaltzera joatea benetako esperientzia gastronomiko eta kulturala da.
Bizitzan behin gutxienez bizi beharrekoa!
ETA HAAAAINBESTE SAGARDO EDAN ONDOREN, GURE FURGONETARA GOAZ LOTARA!
Bai, ondo irakurri duzue.
Beste sagardotegi asko gomenda genitzake, Sagardoaren Lurraldeak, Hernanik, Astigarragak eta Usurbilek osatzen duten urrezko triangeluak, kalitate handiko sagardotegi ugari baititu.
Baina oraingoan Petritegi sagardotegiaz hitz egingo dugu.
Astigarragan dago, eta, oraingoz, kanper eta autokarabana munduari keinu ederra egin dion sagardotegia da.
Izan ere, bere instalazioetan aparkaleku bikaina prestatu du, Euro-Relais zerbitzuarekin.
Aparkalekua laua da, eta antzinako baserriaren albo batean dago.
Baina hori ez da sagardotegi honen bertute bakarra.
Izan ere, bidaiarientzat erakargarria izateaz gain, ibilbide bikaina du.
Bi sagardo mota ekoizten dituzte: «Petritegi», ziurtatutako bertako sagarraren % 70ekin egina, eta «Petritegi Eusko Label», ziurtatutako bertako sagarraren % 100ekin egina.
Baserri honetan 1526an hasi ziren sagardoa ekoizten, eta gaur egun familiaren bosgarren belaunaldiak jarraitzen du lan horretan.
Petritegiko sukaldeak.
2015ean Estatu Batuetako merkatuan sartzeko bideari ekin zioten, eta indar handiz egin ere.
Petritegi izan zen New Yorken antolatutako euskal sagardoaren lehen ekitaldiko protagonista, eta ondoren, apirilean, Bostongo txotx irekieran ere parte hartu zuen.
Gainera, 2015ean «Euskal Herriko Sagardoaren I. Herri Lehiaketan» txapela ere eskuratu zuten.
Kanpoaldeko murala.
Ez pentsatu bi aldiz!
Donostiara egindako bisita orok sagardotegi batean bazkari edo afari eder batekin osatu beharko luke.
Bertako txuletek liluratuta utziko zaituztete, eta sagardoa dastatzean, aho bete hortz geratuko zarete!
On egin!
BIDAIAKO INFORMAZIOA:
