COSTA DA MORTE KANPERREZ: IBILBIDEA GALIZIA BASATIENETIK

Itsasoak granitoaren kontra jotzen duen, haizeak lau haize-norabideetara antzinako itsas-hondoratzeen istorioak oihukatzen dituen eta horizonteak mundu ezagunaren muga markatzen duen ibilbide bat.

Costa da Morten kanperrez egindako ibilbide honek Galiziako kostaldeko zati ederren eta basatienetako bat ezagutzera garamatza. Terra galegan egindako bidaia mistiko bat, zalantzarik gabe liluratuko zaituena.

✴GALIZIA: COSTA DA MORTE FURGONETAN EDO AUTOKARABANAN

A Costa da Morten kanper furgonetan egindako gure ibilbideak Malpica eta Fisterra artera garamatza , izatez eremu errebeldea, non orografia ezinezkoak arrantzale-herrietatik, nabigatzaileei abisua ematen dieten itsasargietatik eta itsas-hondoratzeen hondartzetatik eramaten gaitu. Gas gutxiko ibilbidea, non gainera hondatutako hórreoak eta hustutako herrixkak aurkitzen ditugu.

Lagun gaitzazu Galizian autokarabanaz egindako bidaia honetan eta ezagutu bere alde basatiena; portuz portu eta itsasargiz itsasargi. Jarraitu gure furgo-ibilbidea Costa da Morten barrena, azkenean “O fin do mondo”-ra iritsiko garelako, ezagun den guztia amaitzen den eta itsasoaren sekretuak hasten diren lekura.

Gurekin zatoz Galiziara A Costa da Morte kanper furgonetan ezagutzera?

Ibilgailu propiorik ez baduzu eta Costa da Morteko ibilbide hau kanperrez edo autokarabanaz egitea gustatuko balitzaizu, klikatu irudian eta begiratu alokairu-proposamen honi.

✴KANPER IBILBIDEA COSTA DA MORTEKO LEKU ONENETATIK

Kontuan hartuta abenduko zubiaren 5 jai-egunetan bisitatu genuen eremua eta garai hauetan ditugun argi-ordu urriak, oso aprobetxatuak izan diren hiru bidaia-egun atera dira, eta guk honela antolatu ditugu:

1. eguna: Caión- Ponteceso

2. eguna:Ponteceso-Camariñas

3. eguna:Camariñas-Fisterra

✴CAIÓN➡ PONTECESO

Costa da Morten autokarabanaz egindako gure ibilbidea letra handiz “A Costa da Morte” iragarrita ikusi eta gutxira hasten da , non Caiónen irudi ederrarekin egiten dugu topo, zati batean itsasora lotsarik gabe begiratzen duen lur-mihi baten gainean eraikitako herri pintoreskoa. Leku lasaia da, hausnarketara gonbidatzen duena, beraz Praia das salseiras-en ondoan aparkatu eta lehen unetik maitemintzen utzi genion geure buruari, bere hondar finagatik, bere olatuengatik eta itsasertza zeharkatzen duen bere zurezko bidezidor zoragarriagatik.

Malpica de Bergantiños arrantza-herri txiki eta atsegina da, bazkaltzeko orduan iritsi ginen bertara, beraz berriki egindako hegaluze-enpanada bat erosi genuen  O Forno Novon eta portuan aparkatuta jan genuen, urez eta koloreaz betetako bista baten aurrean. Zer falta zaigu? Kafea. Aitzakia ezin hobea La Casa del Pescadorrera joateko, non gainera Urbano Lugris pintorearen —surrealismoaren eta metafisikaren arteko— horma-irudiak ikusi ahal izan genituen.

Ibilbidea Adrián lurmuturretik eta bere baselizatik jarraitzen du, kostaldearen eta Sisargas uharteen gaineko bista ederrenetako bat oparitzen digutenak, eta han tarte batez gelditu ginen presarik gabe gozatzeko. Ibilbidean jarraitu genuen Punta Narigara eta bere itsasargira, non bere begiratokira begiratuta, Manuel Coiaren lana den Atlantearen irudiaren ondoan, itsasoaren joan-etorriarekin txundituta geratu ginen.

Baina ez dugu gauak irabaztea nahi Cormeren kaleak bisitatu gabe, mila ekaitzetan ondutako percebeiroen herria.Han Gabon aurreko egun hauetarako inprobisatutako artisauen merkatu lokal bat bisitatu genuen.

Roncudo itsasargira eguzkiaren azken izpiarekin eta itsasargiaren lehen argi-sortarekin iritsi ginen, magikoa iruditzen zaigun unea. Iluntasunak espazioa irabazten joaten da eta cruces de mala morte delakoen silueta nabarmentzen hasten da. Itsasargi honen ingurua, Punta Chansetik Percebellosaraino, lanpernen urrezko milia da. Diotenez, hemen biltzen dira onenak. Guk ez genuen ikusteko aukera izan, baina percebeiroaren lana ikusgarria da. arroken artean korrika egiten dute neoprenoz jantzita jaki handi hau  erauzteko, olatuen kolpea begien bistatik galdu gabe,  kolpe batez betiko eraman ditzaketelako, Horrela gogoratzen digute arroken artean bertan sartuta dauden gurutzeek: lanperna-eskutada batzuk bizitza baten prezioan. Izan ere, hori esaten zuen Camilo José Celak  “Madera de boj”-en:

“Cornualles, Bretainia eta Galiziatik gurutzez eta urre-pepitez egindako bide bat igarotzen da, itsasoan hildako marinelen zeruan amaitzen dena”

Ez da, inondik ere, leku idilikoa, baina kanperraren zereginak nagusitzen dira eta Pontecesoko autokarabana-arean egin genuen gaua, doakoa eta zerbitzu guztiekin:

✴PONTECESO➡ CAMARIÑAS

Gaur lur honetakoa bezain nirea den xiri-miria dugu lagun, ez gara deseroso sentitzen eta ibilbidea As Grelas begiratokira begiratuz hasten dugu, errepide-ondoan dagoena, Allóns ibaiaren bokalearen gaineko bista bukolikoak eskaintzen dizkiguna. Tarte batez desbideratu ginen Borneiroko Kastroa eta Dombateko trikuharria bisitatzeko, biak Cabana de Bergantiñosko Concelloan.

Borneiroko kastroa, (K.a. 520 – K.o. III. mendea) Burdin Aroko kastroaren benetako adierazgarria da, oso baliotsua eta oso ongi kontserbatua itsasotik duen distantziari eta erromanizazio-arrastorik ez izateari esker. Aparkalekua errepide-ondoan dago eta handik, paseo labur batean, hegal batera igo ginen ingurune berde eta natural zoragarri batean barneratzeko; horregatik bakarrik merezi du bisitak. Gutxi behar izan genuen 36 etxebizitza gotortuak aurkitzeko, harresien arteko auzo oso bat, 300 edo 400 lagunek bizi izan zutena. Ia imajina ditzakegu antzinako zeltak sutondoan sukaldatzen!

Dombateko trikuharria eta bere interpretazio zentroa errepidean gorago daude, kastrotik metro gutxira. Sarrera librea da eta 30 minutuero hasten diren bisita gidatuak doakoak dira.

Costa da Mortek hileta-aztarna megalitiko ugari ditu: harriak, kutxak, trikuharriak… Ondare ezkutu interesgarria, ibilbide batean antolatuta eta hainbat kartelen bidez iragarrita dagoena ere. Dombateko Trikuharria, “Galiziako megalitikoaren katedrala”, ezinbesteko bisita da. 6.000 urteko antzinatasuna duen hileta-monumentu baten aurrean gaude, eta bere monumentaltasunagatik eta aberastasun artistikoagatik nabarmentzen da. Dombate “bi bat batean”, jatorrian tumulu edo mamoa bat zen eta bi trikuharri zituen barruan, nahiz eta ezagunena eta ikusgarriena tamaina handiagokoa den. Gidak azaldu zigunez, kultu-errituetarako eta ehorzketetarako erabili zuten, baina pertsona nabarmenenak bakarrik. Gainera,bere barrualdea pinturaz eta grabatuz estalita zegoen, eta interpretazio zentroko erreplikan ikus ditzakegu.

Gutxi balitz, eraikuntza honek misterio-aureola bat du, errealitatearen eta kondairaren artean galtzera eramaten gaituena:

Galiziako herri-irudimenak kontatzen du trikuharria moura batek eraiki zuela, lurpean edo uren azpian bizi den emakume izugarri ederra, noizean behin gure artean paseatzen dena eta ibaien ertzetan eserita bere ile luzeak orrazten dituena.

Berriro portu batean geratu ginen, oraingoan Laxeko portu pintoreskoan. Han aparkatu eta bazkaldu genuen kaioen iskanbilaren eta festara batzen den noizbehinkako ubarroi baten konpainian. Laxek etxe-multzo polita du, batzuk marinelak eta beste batzuk dotoreagoak, guztiak Rua Mayorren bilduta, non XV. mendeko Casa do Arco nabarmentzen da.

Urrats batzuk aurrerago Santa María da Atalaia elizа ederra (XIII-XIV. mendeak) aurkitzen dugu. Lekura iritsita, ulertzen dugu izena non altxatu zutenetik datorkiola: herria, hondartza, dunak eta portua bere oinetan ikusten diren muino batetik. Ez galdu bere kanpoko fatxadan dituen harrizko zizelkadurak.

Haizeak jotzen du arratsalde atlantikoan eta Os Salvavidas tabernan babesten gara.Bi pota-kafek eta orujo pare batek berpizten gaituzte A Costa da Morteko ibilbide honetako gure hurrengo helmuga planifikatzen dugun bitartean.

Orain serio jarri eta kontatu behar dugu diotenez kostaldeko zati honen izenak, A Costa da Morte, denboran zehar kostalde hauetan gertatu diren itsas hondamendi ugariei egiten diela erreferentzia. Horregatik antzinatik itsasargi ugari eraiki zituzten, “nabigatzaileei abisua”, baina kostaldearen orografiak eta itsasoaren kolpeek hondoratzeak eta itsas-hondamendiak etengabeak izatea eragin dute. Nork ez du gogoratzen Prestige petrolio-ontziaren hondoratzea? Baina denboran bidaiatzea gustatzen zaigu, edo agian oso erromantikoak gara, beraz gure hurrengo geldialdiak Cabo Tostora (Cabo Trece) garamatza.

Han oinez jaisten gara 1500 m inguruko aldapan zehar leku bakarti batera iritsi arte, itsasoak kontra lehertzen duen arrokaz josia. Han dago, itsas ertzean, gurutze txiki batek koroatutako harrizko hormatxo bat: Ingelesen Hilerria.

Kostaldeko zati honek 150 hondoratze baino gehiago metatzen ditu, eta horietatik ezagunena Royal Navyko HMS Serpent itsasontzi militar ingelesarena izan zen, 1890eko azaroaren 10ean. Ontziak 175 tripulatzaile zituen eta horietatik hiru bakarrik bizirik atera ziren, salbamendu-txalekoa zuten hirurak.

Gorpuzkiak hondartzaren ondoan lurperatu zituzten inprobisatutako hilerri honetan, Ingelesen Hilerrian. Gainera, gertaera honek aurretik eta ondorengo bat markatu zuen salbamendu-txalekoen erabileran, ordutik aurrera orokortu baitzen haien erabilera. Leku bukolikoa non eta zein, historiaz eta tragediaz betea.

Gaua Camariñasko portuan egin genuen,bere palilleren tradizioagatik ospetsua, bolilloen parpailaren artisauak. Eta bai, dendetan lanean ikusten ditugu eta tarte batez haien erakusleihoen aurrean liluratzen gara.

Portuko argiak piztuta daude dagoeneko eta eguna Galiziako gastronomiaren benetako mugarri batez gozatuz amaitzen dugu: polvo a feira errazio batzuk albariño urreztatuekin ureztatuta, A Costa da Morteko ibilbide honetan ezin baitziren falta.

✴CAMARIÑAS➡ FISTERRA

Gozo-gogoarekin esnatu ginen, beraz gure ahulezia asetzeko gozotegi bat bilatu genuen, Pastelería Camariñas, eta gero Cabo Vilánerantz abiatu ginen ibilbidean.

Itsasoaren gainetik 105 metrora Galiziako itsasargi enblematikoenetako bat altxatzen da, Cabo Vilán edo Villano lurmuturra, A Costa da Morteko Ziklopea. Bere dorre oktogonalak argi-sorta bat botatzen du nabigatzaileei abisatzeko tragedia errepika ez dadin. Izan ere, itsasargi hau izan zen lehena elektrifikatua izaten Serpenten hondoratzearen ondoren. Ezin bestela izan, itsasargi-zainen eraikinak Itsasargien, itsas-hondoratzeen eta seinaleen Interpretazio Zentroa hartzen du. Gure ustez oso bisita interesgarria da historian zehar itsasargien bilakaera, itsasoa eta itsas-hondoratzeak gertutik ezagutzeko.

Bazenekiten Costa da Morte terminoa Annette Meakin idazleak asmatu zuela? XIX. mendearen amaieran gertatu ziren itsas-hondoratze dramatikoek idazleak kostalde galiziarraren eremu honi ‘Coast of Death’ deitzea eragin zuten.

Gure Galiziako bidaiak jarraitzen du, oraingoan furgonetarekin Camariñasko itsasadarrean bihurguneka,Costa da Morteko paradisu basatia. Zeharkatu genituen herri guztietatik begiak Cereixon itsatsita geratu zitzaizkigun, oso zaindutako herrixka bat, etxe dotore, pazo eta ibai-pasealeku dotore bat dituena.Lago hondartza ederraren aurretik igaro ginen eta udan familiaz beteta imajinatu genuen.

Muxiatik gertu hórreo baten aurrean gelditu ginen, oso pintoreskoa iruditu zitzaiguna, eta begira, tarte batera jabeak atera ziren eta haiekin luze aritu ginen berriketan. Oso gertu, San Martiño de Ozónen, Galiziako hórreo luzeenetako bat ikus daiteke, 27 metro luze, baina guk ikusi genuen hau autentikoagoa iruditu zitzaigun.

Iristerakoan Muxiara Espiñeirido hondartzak hain irudi ederrarekin hartzen gaitu, ezen furgonetatik jaistea eta itsas ertzeko bere pasabideak ibiltzea erabaki genuen. Merezi izan zuen goizeko paseoa.

Ondoren zuzenean beste leku karismatiko batera joan ginen: Punta da Barca, non Muxiako itsasargia eta Nosa Señora da Barcaren Santutegia dauden, Galiziako Zaindaria.

Leku basatia da, itsasoak kontra jotzen duen arrokaz betea. Kontatzen dute Ama Birjina harrizko txalupa batean iritsi zela hona, orain gure inguruan ikus ditzakegun harri berberak. Barrualdea itxita zegoen, baina ikusi ahal izan genuen barrua marinelek egindako eta eskaintza gisa ekarritako ontzi-maketez beteta dagoela.

Arratsalde erdian Touriñán lurmuturrera eta itsasargira iritsi ginen, penintsulako punturik mendebaldekoena. Bai, Fisterrakoak ospea eraman arren hau da benetako Finis Terrae, antzinatean izendatzen zutena, eta horrela jakinarazten digu bere lur-koordenatuak grabatuta dituen harrizko banku batek. Punta da Barca eta Touriñán lurmuturraren arteko kostalde-zati honetan 148 hondoratze baino gehiago gertatu dira eta lekua bakartia da. Bitxia da bi itsasargiak ikustea, zaharra berriaren ondoan, haizera begira eta itsasoari aurre eginez.

A Costa da Morte furgonetan zeharkatuz Galizian egindako bidaia honen amaiera ezin zen hobea izan: Fisterrako lurmuturrean eta itsasargian eguzki-sartze batez gozatzea. Lekuak misteriotasun jakin bat eta kondaira-aureola bat gordetzen ditu Finis Terrae-etako bat izateagatik, munduaren amaiera,  greziarrak markatzen hasi zirena lur ezaguna (haientzat) amaitzen zen eta kondairaz, munstroz eta mitoz betetako ozeanoa hasten zen lekuak zirelako. Gainera, diotenez oraindik ere Compostelatik itsasargiaren ondoan dagoen gurutzeraino benetako erromesak iristen dira, tradizioari jarraituz hona iristen direnak bainu bat hartzera eta beren botak erretzera.

Benetako kasualitatea izan da aurten bertan bi finisterrae desberdinetan egon izana, Kornuallesekoa eta Galiziakoa…edo agian Atlantikoaz maitemindu gara? Dena dela, portu onera iritsi gara furgonetan egindako ibilbide honetan, edo nahiago baduzue autokarabanan, Galizia A Costa da Morten barrena ezagutuz.

*Eskerrak ematen dizkiogu  gure lagun Romani, blogekoa: https://viaxandoenfurgo.blogspot.com/

bidaia honetarako eman zizkigun aholku guztiengatik;  haiek gabe Nautilusek eta bere tripulazio osoak  ez zuketen A Costa da Morte nabigatuko hondoratzeko arriskurik gabe 😉 eta ez zuketen beren azken helburua lortuko, “O fin do mundo”,  ezbeharrik gabe.

Norbait Galiziara furgonetan bidaiatzeko asmotan badago, bere blogetik pasatzea gomendatzen diogu, Galiziatik mundurako bloga.